Een Utrechtse tijdmachine

Een film van de Universiteit Utrecht, 45 jaar oud. Met commentaar dat stelt dat niets in Utrecht meer is als vroeger. Terwijl alles wat je ziet zó vroeger is.

In de film Hora Est kun je het centrum van Utrecht zien zoals je dat nooit meer ziet: vrijwel zonder automobielen. Geen rijdende auto’s en ook geen geparkeerde. Geen ladende of lossende vrachtwagens. Geen lawaai. Alleen de klok van de Domtoren klinkt glashelder over de grachten. En dat op een doordeweekse dag: daar is zowaar een vuilniswagen.

Hora Est is een film die de Universiteit Utrecht in 1956 liet maken om het vierenzestigste lustrum luister bij te zetten.

We volgen een heerschap door de stad, een voormalige student die de belangrijke plaatsen uit zijn studietijd nog eens bezoekt. De film is kort geleden op YouTube gezet door Beeld en Geluid, de beheerder van een groot deel van het Nederlands audiovisueel erfgoed. Hij is op zoveel manieren interessant dat je hem wel drie keer kunt bekijken.

In de eerste plaats is het na 55 jaar een prachtig bewegend fotoalbum. Het is vermakelijk om de commentaarstem te horen zeggen: „Ja, dit is nog altijd de Drift. Maar toch niet helemaal dezelfde van vroeger.” Wij zien op dat moment juist wél de Drift van vroeger. En het Janskerkhof. En het Domplein.

Vervolgens is de film natuurlijk wat hij bedoelt te zijn: een staalkaart van wat de universiteit in 1956 te bieden had. Destijds was het een promotiefilm, met trotse aandacht voor de sterrenwacht, diergeneeskunde, scheikunde en literatuurwetenschap. Nu is het historisch materiaal. Iedereen die zijn opleiding heeft gehad in een studentenfabriek in een winderige polder kan zich vergapen aan de romantiek van de over de binnenstad verspreide instituutjes. Het heerschap dat alles zo veranderd vindt, moest eens weten. Verandering ziet er tegenwoordig heel anders uit.

Ten slotte is dit een stukje filmgeschiedenis. Zo worden films niet meer gemaakt en dat is maar goed ook, want traag en saai is het wel. Het duurt ruim twee minuten voor we vernemen wat de film van plan is – een overblijfsel uit de tijd dat je keek in een donkere zaal en geen kant opkon. De commentaarstem: „Onwillekeurig denkt hij aan het verleden als aan een barok schilderij; een weelde van vormen en beweging en kleur. Hij weet natuurlijk dat zulk een voorstelling dwaasheid is…” En ons heerschap maar over de grachten lopen. Hora Est duurt anderhalf uur.

Hulde aan Beeld en Geluid voor het aanbieden van deze unieke film.

De genoemde film is te vinden op nrc.nl/bekijks