Coalitie tot 23 mei in onzekerheid

VVD, CDA en de PVV halen mogelijk geen meerderheid in de Eerste Kamer. Dat was vanochtend op te maken uit de uitslag van de Provinciale Statenverkiezingen. Regeringspartijen VVD en CDA haalden samen met gedoogpartner PVV iets meer dan 46 procent van de stemmen. Dat zou de partijen naar schatting 37 zetels in de senaat opleveren. Dat is één te weinig voor een meerderheid. Maar of de zetelverdeling echt zo uitvalt, blijkt pas als Provinciale Statenleden op 23 mei de Eerste Kamer kiezen.

Van tevoren hadden premier Mark Rutte (VVD) en andere leden van de regeringspartijen die meerderheid tot inzet van de Provinciale Statenverkiezingen gemaakt. Nederland zou anders verzanden in „Belgische toestanden”. Oppositiepartijen voerden campagne met de boodschap dat een stem op de oppositie gebruikt zou worden om sociaal-economische plannen van het kabinet bij te sturen of te frustreren. Ondanks de onzekerheid over een meerderheid van de coalitie in de Eerste Kamer, zei Rutte afgelopen nacht dat het kabinet zou „doorknokken”.

De komende maanden zullen landelijke partijen intensief lobbyen bij de acht Provinciale Statenleden die namens vier regionale partijen zijn gekozen. Aan hen zal worden gevraagd een stem uit te brengen op een van de landelijke partijen. Mocht de coalitie ook dan geen meerderheid in de senaat krijgen, dan zal het kabinet gelegenheidscoalities moeten sluiten met oppositiepartijen.

De grootste verliezer was het CDA. Die partij heeft nu de grootste fractie in de senaat maar verloor ruim 40 procent van de stemmen, en houdt daardoor waarschijnlijk 11 van de 21 zetels over.

Het bleek een minder groot verlies dan de regeringspartij zei te vrezen. Maar het is onzeker of hiermee de interne rust bij het CDA terugkeert. Tweede Kamerlid Ad Koppejan, verklaard tegenstander van de politieke samenwerking met de PVV, liet vanochtend op zijn website weten dat het CDA afstand moet nemen van zijn „eenzijdig rechtse koers”. Doet het dat niet, dan zal „het CDA definitief in de marge van de Nederlandse politiek belanden”. Hij noemde de ideeën van de PVV „verwerpelijk”. Volgens Koppejan is „niets herkenbaars gedaan” met de zorgen van de substantiële groep CDA-leden die moeite heeft met de PVV.

Het CDA is alleen nog in de provincie Overijssel de grootste partij. In 2007 was het CDA nog in acht provincies de grootste.

De PVV is de grootste winnaar, en komt naar verwachting van niets op 10 zetels in de senaat. Ook is de partij van Geert Wilders nu de grootste in Limburg.

De VVD wint mogelijk twee zetels in de senaat, en wordt daar de grootste, met 16 zetels. De partij wordt in 7 provincies de grootste, waaronder Noord- en Zuid-Holland en Utrecht. De PvdA houdt, als grootste oppositiepartij, de huidige veertien zetels vast.

D66 vierde feest. De partij rekent op zes zetels in de nieuwe senaat. Nu heeft de partij er twee. GroenLinks heeft procentueel niet meer stemmen gehaald dan bij de vorige verkiezingen. Maar omdat die stemmen anders over de provincies zijn verdeeld, rekent de partij op één zetel meer.

De opkomst was, met bijna 56 procent, bijna 10 procentpunt hoger dan bij de vorige Statenverkiezingen in 2007. Volgens alle partijen werd deze hoge opkomst veroorzaakt doordat het kabinet inzet werd van de verkiezingscampagne. De Eerste Kamer kan een nieuwe partij verwachten. Ouderenpartij 50Plus van Jan Nagel rekent op 1 zetel. De Onafhankelijke Senaatsfractie verdwijnt waarschijnlijk uit de senaat.

Meer over Statenverkiezingen: pagina 2, 3, 4, 5 en 11