Coalitie blijft achter in grote stad en noorden

Geven christelijke kiezers het rechtse kabinet een steuntje in de rug? In de zogeheten Biblebelt verloor de ChristenUnie. In tegenstelling tot het CDA en ‘extra gedoogpartner’ de SGP.

She’s beauty / There is an angel growin’ peacefully / Oh Capri / Sweet baby / And things will be hard at times / But I’ve learned to try (Colbie Caillat) – CDA

I’ve gotta feeling that tonight’s gonna be a good night / (Woohoo) / Tonight’s the night / Let’s live it up / Jump off that sofa / Let’s get get OFF (Black Eyed Peas) – D66

Nederland was jarenlang groen gekleurd. De kleur van het CDA overheerste de landkaart. Maar sinds de Tweede Kamerverkiezingen van vorig jaar is die hegemonie voorbij. Nu heerst het blauw van de VVD. Dat is gisteren nog eens bevestigd. Maar het verlies van de een is niet goed voor de ander. Ze hebben elkaar nodig voor hun coalitie.

Misschien is het wel Jan Nagel die het de coalitie zo moeilijk maakt. Zijn partij, 50Plus, heeft opmerkelijk goed gescoord in diverse thuisbases van die andere coalitiepartner, de PVV: in Limburg, de Kop van Noord-Holland, Noord-Brabant en Twente. Het percentage PVV-stemmer lag gisteren iets lager dan bij de laatste Tweede Kamerverkiezingen. Het is niet ondenkbaar dat die kiezers zijn overgestapt naar de nieuwe ouderenpartij. Kiezers die al sinds 2002, toen de LPF opkwam, niet meer op een traditionele partij stemmen.

Dat, en de lagere opkomst dan in juni vorig jaar, kan verklaren waarom de PVV nu kleiner is dan toen. Want het is juist het PVV-electoraat dat minder snel gaat stemmen. Mede daarom is een meerderheid van de coalitie in de Eerste Kamer nog niet zeker.

Maar dankzij de Biblebelt hoeft de coalitie misschien minder bevreesd te zijn dan aanvankelijk werd gedacht? Want de ChristenUnie heeft flink verloren in de strook die loopt van Zeeland, via zuidelijk Zuid-Holland, Utrecht en de Veluwe naar Overijssel. In dit gebied heeft ook de SGP haar aanhang. Die partij heeft in veel gemeenten juist licht gewonnen.

Het lijkt erop dat de Biblebelt gekozen heeft voor de gedoogcoalitie van VVD, CDA en PVV. Het CDA heeft juist daar namelijk niet heel fors verloren. Neem Oldebroek, ten zuiden van Kampen, waar het CDA nagenoeg stabiel is gebleven ten opzichte van de Provinciale Statenverkiezingen van 2007. Het verlies van de ChristenUnie is er bijna even groot als de aanwas van de PVV. Elders lijken kiezers van de linkse ChristenUnie overgestapt naar het CDA. Of naar de SGP, in zekere zin de extra gedoogpartner van het kabinet. En wat er bij het CDA verloren is, kwam per saldo bij de PVV terecht.

Betekent dit dat de Biblebelt in meerderheid voor dit kabinet is? Het antwoord is op het eerste gezicht: nee. Want van de grootste coalitiepartij, de VVD, moeten ze daar weinig hebben. Kijk nog eens naar Oldebroek: de VVD kreeg daar 9,7 procent van de stemmen. Dat is slechts de helft van wat de VVD in heel Nederland heeft gekregen. Tel echter de SGP-aanhang op bij die van CDA, PVV en VVD, dan is de hele Biblebelt in meerderheid voor dit kabinet.

De Biblebelt ligt tussen de twee gebieden waar de aanhang van de coalitie woont: ten zuiden van de kleinere gemeenten in de Randstad, en ten noorden en ten westen van Noord-Brabant, Limburg, de Achterhoek en Twente.

Wordt de SGP bij de coalitie gerekend, dan zijn er eigenlijk maar twee groepen gemeenten waar het niet is gelukt een meerderheid te verwerven. Dat zijn de grote steden en de drie noordelijke provincies. Daar zijn de PvdA, D66 en GroenLinks simpelweg te groot.

Het is opmerkelijk dat GroenLinks in de Randstad bijna overal verlies leed, terwijl de partij elders in het land won. Per saldo is de aanhang nagenoeg gelijk gebleven. De kans is groot dat de weglopers van GroenLinks, de Randstedelijke aanhangers dus, zijn overgestapt naar D66. Want in de Randstad wonnen de Democraten het sterkst. Het electoraat van deze twee partijen komt sterk overeen.

De PvdA, die landelijk licht verloor in vergelijking met 2007, heeft juist in Amsterdam een opmerkelijke winst geboekt. Ook in enkele andere grote steden, zoals Rotterdam, Den Haag en Tilburg, kregen de sociaal-democraten er kiezers bij. In Utrecht wist D66 de linkse kiezer voor zich te winnen.

De SP ten slotte heeft vergeleken met de Statenverkiezingen van vier jaar geleden bijna overal verloren. Opmerkelijk was de kleine winst voor de partij van Emile Roemer in Haren, het Wassenaar van Groningen. De partij groeide ook in diens woonplaats Boekel (Noord-Brabant) en de plaatsen eromheen. In het traditionele SP-bolwerk Oss daarentegen, enkele kilometers verderop, boekte de partij een flinke nederlaag. Oss is de woonplaats van SP-oprichter Jan Marijnissen. Dat de SP daar zou verliezen, komt niet als een verrassing. Ook in juni, voor de Tweede Kamer, was het verlies er al groot.

M.m.v. Appie Verschoor