‘Verkiezingen voor slagen kabinet van groot belang’

Wilders en Eerste Kamer-lijsttrekker Machiel de Graaf brachten vanochtend in de Waterlandschool in de Haagse wijk Leidschenveen hun stem uit. Foto WFA/ Bart Maat.

De Provinciale Statenverkiezingen van vandaag bepalen mede het succes van het kabinet-Rutte. Als het coalitietrio VVD, PVV en CDA vandaag tegenvallend presteert, heeft het kabinet vanaf juni geen meerderheid in de Eerste Kamer. Daarom is de verkiezingsdag belangrijk voor de regeerbaarheid van het land, zegt Herman Staal, de chef van de parlementaire redactie van NRC Handelsblad.

“Voor het slagen van het kabinet en de soepelheid van het nemen van maatregelen is een meerderheid in de Eerste Kamer van groot belang”, zegt Staal. “Het kabinet wil niet afhankelijk worden van de steun van kleine partijen als de SGP, 50Plus of de Onafhankelijke Senaatsfractie (OSF).”

‘Meerder niet voor alle maatregelen noodzakelijk’
De laatste peilingen laten zien dat het zeer de vraag is of VVD, PVV en CDA vandaag genoeg stemmen halen voor een senaatsmeerderheid. Overigens is zo’n meerderheid niet voor alle maatregelen noodzakelijk, zegt Staal:

“Met een groot aantal niet-controversiële onderwerpen kan het kabinet best uit de voeten en hebben ze ook in de Eerste Kamer niet altijd de steun van de PVV nodig. Maar bij een aantal onderwerpen, waaronder de hervormingen aan de onderkant van de sociale zekerheid en het verregaand inperken van de immigratie, kan het kabinet zonder automatische meerderheid een probleem krijgen.”

Dat laatste kan op termijn weer gevolgen hebben voor de stabiliteit van de coalitie. “Als alle maatregelen op het terrein van immigratie spaak lopen in de Eerste Kamer, kan het wel eens spannend worden”, aldus Staal. De PVV zou in zo’n geval kunnen besluiten de stekker uit de coalitie te trekken.

Verwachtingen per partij
De VVD is vanavond waarschijnlijk meer geïnteresseerd in het verkiezingsresultaat van de coalitie dan in het eigen resultaat. “Als de VVD de grootste wordt kunnen ze tevreden zijn”, zegt Staal, “maar belangrijker is natuurlijk dat ze van het kabinet een succes kunnen maken en dat Rutte bij de volgende Kamerverkiezingen de premiersbonus kan incasseren”.

Voor het CDA, dat volgens Staal rekening houdt met een halvering in de Eerste Kamer, wordt het ook een spannende avond:

“Ook voor het CDA is een coalitiemeerderheid natuurlijk van belang, maar als VVD en PVV fors winnen en het verlies van het CDA erger is dan verwacht, is het zeker niet uit te sluiten dat het onrustig wordt. De CDA’ers die kritisch zijn op de samenwerking met de PVV kunnen zich dan weer gaan roeren.”

‘Klein verlies PvdA geen probleem voor Cohen’
De PVV behaalt vandaag hoe dan ook een ongekende overwinning, omdat de partij van Wilders nog niet vertegenwoordigd is in de provincies en Eerste Kamer. Binnen de grootste oppositiepartij PvdA, die in de peilingen op een klein verlies staat, wordt het volgens Staal niet snel onrustig:

“Binnen de PvdA is er van oudsher veel reuring als het minder gaat, maar het is de afgelopen maanden opmerkelijk rustig gebleven. Cohen lijkt ook wat gegroeid en heeft het in de verkiezingsdebatten niet slecht gedaan. Ik denk niet dat hij bij een klein verlies op korte termijn in de problemen komt.”

Hoe spannend de verkiezingsavond ook wordt, de kans is groot dat de precieze zetelverdeling in de Eerste Kamer vanavond nog niet bekend is. Zo hebben de leden van de Provinciale Staten, die de senaat kiezen, een zekere mate van vrijheid om af te wijken van de partijdiscipline en kan het bijvoorbeeld door de toewijzing van restzetels vrij lang duren voor de echte details van de verkiezingen bekend zijn.