Twijfelen over je keuze is vandaag onnodig

Dankzij de polarisatie kun je vandaag ‘strategisch’ stemmen zonder gewetensbezwaren.

Een kieswijzer voor de late beslisser.

Politieke polarisatie heeft ook voordelen. Zelden is een electorale afweging zo eenvoudig geweest als nu.

Strikt genomen wordt er vandaag géén Eerste Kamer gekozen. Strikt genomen staat of valt het kabinet niet met een meerderheid in de senaat. En strikt genomen hebben de leden aan de overkant van het Binnenhof alleen tot taak om de kwaliteit van de wetgeving te beoordelen en niet de platte politieke opportuniteit ervan.

Dus eerst moet de kiezer voor zijn eigen gemak wel een formele concessie doen: namelijk dat er vandaag twee verkiezingen zijn, een voor de provincie en een tweede over het kabinet.

Maar wie die informele realiteit eenmaal erkent, krijgt ineens talloze mogelijkheden. Want na de vraag vóór of tégen de gedoogcoalitie van Rutte doemt een breed en subtiel palet van varianten op. Ongeacht het antwoord kunnen programmatische of strategische voorkeuren dan juist het volle pond krijgen. Dat zit zo.

Bij gewone verkiezingen draait het om het voorgespiegelde beleid en om de mensen die dat moeten gaan uitvoeren. Die selectie werkt als een trechter: het aantal afwegingen wordt steeds kleiner en geconcentreerder. De grootste partijen doen er alles aan om de kiezer zo ver mogelijk in die trechter te duwen. Want dan kunnen ze in de slotronde van een verkiezingscampagne voor de Tweede Kamer de ultieme politieke vraag stellen: wie wordt de minister-president. Maar ook de kiezers die zich hieraan weten te onttrekken zijn niet gevrijwaard. Die denken vaak in coalitievoorkeuren: als ik op partij c stem, dan dwing ik partij a om af stand te nemen van partij b en op te schuiven naar partij c. Dat heet gewichtig ‘strategisch’ stemmen.

Bij de Statenverkiezingen van heden hoeft de kiezer zich nu eens niet in dit soort subtiliteiten te verdiepen. De keuze is binair. Wie de regerende gedoogcoalitie een kans wil geven, heeft de keuze uit vier partijen: VVD, PVV, CDA en SGP. Als die op 23 mei bij de getrapte verkiezingen voor de Eerste Kamer op 38 zetels uitkomen, heeft premier Rutte wat meer lucht en slagkracht.

Wie het kabinet wil frustreren, heeft zelfs een hele grabbelton tot zijn beschikking: niet alleen PvdA, SP, GroenLinks, D66, ChristenUnie en Dierenpartij maar ook de ouderenformatie 50plus, FNP, Partij voor het Noorden of andere regionale formaties die goed zijn voor zeker één zetel in de senaat. Want ook als de eerste zes partijen straks in de Eerste Kamer blijven steken op 37 zetels, kunnen die laatsten het de regering nog lastig maken.

Maar is deze enkelvoudige keuze gemaakt, dan kan de kiezer zich vandaag verlustigen aan een ongekende hoeveelheid strategische, programmatische of persoonlijke varianten.

De voorstander van het kabinet kan op de PVV stemmen om een signaal te geven dat Rutte niet veel vaker zaken moet doen met GroenLinks. Of op het CDA, om te voorkomen dat de christen-democratische juniorpartner zo gefrustreerd raakt dat hij ruzie gaat zoeken. Dan wel juist op de VVD om een nu al honderd jaar levende traditie van confessionele dominantie een doodsteek te bezorgen én tegelijkertijd een extra dam op te werpen tegen de praatjes van de Wilders.

De tegenstander van het kabinet kan helemaal zijn hart volgen. Vooral dankzij de politieke vijandschap tussen PVV en D66 is de kloof tussen de Democraten en de VVD groter dan uit hun beider programma’s blijkt. Wie heimwee heeft naar Paars hoeft dus niet bang te zijn dat een stem op D66 een stem voor de VVD is. Hetzelfde geldt voor de linkse kiezer die toch liever progressief is maar dat anders om machtspolitieke redenen even onderdrukt.

En iedereen die zich tot een van deze twee kampen heeft bekend – ongeacht zijn of haar idee over dit kabinet – kan uiteraard ook kiezen voor de echte provinciale thema’s of provinciale persoonlijkheden.

Politieke polarisatie kan tegenstellingen verhelderen en kan ook samenlevingen splijten in onverzoenlijke vleugels.

Maar vandaag biedt de polarisatie ruimte. Wat een vrijheid.

Hubert Smeets is commentator van nrc.next en NRC Handelsblad.