Klemgezet in een duistere familieclan

scene uit de film Animal Kingdom (2010) FOTO: Paradiso
scene uit de film Animal Kingdom (2010) FOTO: Paradiso

Animal Kingdom. Regie: David Michôd. Met: James Frecheville, Jacki Weaver, Anthony Hayes, Guy Pearce. In: 4 bioscopen. ****

Door Coen van Zwol

Snoezig klein, geblondeerd en altijd in voor een knuffel: Janice ‘Smurf’ Cody is een superoma. In de open keuken van haar doorzonwoning is ze altijd druk in de weer terwijl haar hulken van zonen op het bankstel misdaden beramen. Tot de clan in gevaar komt: dan bollen oma’s ogen op, krijgt haar gelaat iets kils en reptielachtigs.

Zondag won actrice Melissa Leo een Oscar voor haar wat dik aangezette rol van chaotische moeder die de ene zoon onbewust opoffert voor de andere in The Fighter. Eigenlijk had die Oscar naar de onbekende Jacki Weaver moeten gaan, die als Janice Cody in Animal Kingdom een veel griezeliger moedertype neerzet. Een vrouw die zich lijkt weg te cijferen, warm glimlacht, maar tot alles in staat is: het zwarte hart van een half psychotische, gewelddadige familieclan.

Animal Kingdom, dat vorig jaar de juryprijs won van het Amerikaanse festival Sundance, is een beklemmend, voortreffelijk geacteerd en beheerst gefilmd misdaaddrama van regisseur en scenarist David Michôd. In de opening staart de zeventienjarige Joshua (James Frecheville) naast zijn stervende moeder op de bank naar een quizshow. Een overdosis, zegt hij terloops als de ambulance arriveert. Wat? Heroïne. Kennelijk is het niet de eerste keer. Terwijl de reanimatie mislukt, kijkt hij met een half oog naar de quiz.

Met moeders dood belandt Joshua in de familie die zij altijd op afstand hield. Het lijkt op het milieu van De helaasheid der dingen: een groep ooms die aan de rokken van hun moeder hangen. Maar Joshua is gewoon een slungel van zeventien die ergens bij wil horen. Hij vindt het machtig, zo’n warme oma en drie stoere ooms die hem leren hoe een pistool te trekken bij een verkeersruzie. Joshua beurt ervan op, krijgt een leuk vriendinnetje uit een vriendelijk, liberaal gezin. Zij vindt al die criminele ooms ook reuze spannend.

Wat Joshua niet weet, is dat de Cody-clan op het punt van imploderen staat. Bankroof, hun inkomstenbron, heeft geen toekomst, zeker niet nu een speciale eenheid politiecowboys erop uit is oom Pope te executeren. Zijn maat Barry (Joel Edgerton), de enige met gezond verstand, wil legaal gaan, in de aandelenhandel. Hij houdt Pope, die strak staat van onzekerheid, nog een beetje in het gareel. Oom Craig (Sullivan Stapleton), een getatoeëerde zenuwpees die in drugs handelt, snuift te veel van eigen medicijn. En oom Darren is een meeloper. Het is een volatiele clan die elkaar ophitst tot domme, emotionele beslissingen.

Te veel verklappen zou zonde zijn: de kracht van Animal Kingdom schuilt in zijn onverwachtse wendingen. Volstaat te zeggen dat de familie Cody op ramkoers met de politie belandt en alle partijen in Joshua de zwakke schakel herkennen. Inspecteur Nathan Leckie (Guy Pearce) stelt zich als een alternatief vaderfiguur op, maar brengt hem tegelijkertijd welbewust in gevaar om hem in te palmen als kroongetuige. De Cody’s lijken bereid Joshua voor de wolven te gooien. Hij is op zichzelf aangewezen, moet zich een eigen plek in het dierenrijk veroveren.

Animal Kingdom wordt ten onrechte vergeleken met epische misdaadfilms als Goodfellas. Dit is geen opkomst-en-ondergangverhaal, geen zedenschets van de onderwereld van Melbourne. Eigenlijk komen we heel weinig te weten over wat de Cody’s buiten de deur doen. Hun Melbourne is een onbestemd oord van asfalt, buitenwijken en winkelcentra waaruit de zon elke kleur weg schroeit. De echte actie vindt binnen plaats, in een schemerige doorzonwoning van open keuken, bankstel en bijzettafel. Een banaal decor dat dit broeierige, Shakespeariaans drama over een clan in crisis helemaal echt maakt.

Animal Kingodom lijkt nog het meest op een film als Un prophète. De doorzonwoning van de Cody is net zo’n claustrofobisch en onontkoombaar als een gevangenis, een leerschool van de misdaad waarin het onbeschreven blad Joshua moet zien te overleven. En uiteraard heeft hij meer in zijn mars dan je aanvankelijk vermoedt.

Regisseur Michôd vindt in de verfilming van zijn elegante scenario een mooi ritme tussen langzaam opgeschroefde suspense en plotselinge verrassing, hij haalt het allerbeste uit zijn cast. Een zeer geslaagd speelfilmdebuut: weer een regisseur erbij om in de gaten te houden.