Gekke rekenaar nodig

Herman van der Zandt over verkiezingsuitslag Brabant Gemeenteraadsverkiezingen 2010
Herman van der Zandt over verkiezingsuitslag Brabant Gemeenteraadsverkiezingen 2010

Nederland kiest: Uitslagenavond (NOS)Nederland 1, 20.30 - 01.15 uur

De uitslagenavond kan vanavond surrealistische hoogten bereiken. Als Rob Trip, Ferry Mingelen, Herman van der Zandt en Jeroen Wollaars tenminste een batterij wiskundigen en psychologen in de studio verzamelen. Aan zwiepende armen bij een bord hebben ze niet genoeg.

Extrapoleren van de uitslagen lijkt simpel. Je telt alle stemmen bij elkaar op, deelt die door 75, het zeteltal in de Eerste Kamer, voor de kiesdeler, waarna we de macht in de nieuwe senaat kunnen voorspellen. Het wordt hooguit lastig als de laatste restzetels niet zijn te berekenen.

Maar zo eenvoudig wordt het vanavond niet. Zelfs als de NOS weet hoe de 566 Statenzetels zijn verdeeld, liggen miskleunen op de loer. De kiesdeler bij de Eerste Kamerverkiezingen van 23 mei is niet simpel 566/75=7,54666… In de formule krijgt elke Statenlid een eigen gewicht, afhankelijk van het aantal stemgerechtigden in de provincie, en ook een stemcijfer, waarin het aantal kiezers op zijn partij is verdisconteerd.

Deze gegevens zijn nog in een Excel-bestand te stoppen. Maar dan wordt het mensenwerk. De restzetelverdeling is algebra én psychologie. Elke partij heeft meestal één monomaan in de gelederen die dit mathematisch doorgrondt.

De 566 Statenleden krijgen van hen op 23 mei een stemoekaze. Die kan er in het extreemste geval bijvoorbeeld toe leiden dat een Statenlid van D66 moet stemmen op een Kamerkandidaat van de SP, omdat een stem op een VVD’er tot gevolg heeft dat de PVV met de laatste restzetel ervandoor gaat. Dissident gedrag ligt op de loer.

De NOS weet te weinig om dat goed te voorspellen. Maar met een gekke rekenaar en een empathische psycholoog in de studie kan het een dolle avond worden met weinig feiten en veel fictie.

Hubert Smeets