Foto's van Sabena in Congo

Dit jaar is het een decennium geleden dat een enorme kring ‘Sabeniens’ zich op de luchthaven van Zaventem rond de laatste Sabenavlucht sloot. Ik bekijk het gebeuren op amateurbeelden en kan de ogen nauwelijks droog houden. De werknemers lachen en huilen tegelijk, scanderen Sa-be-na en vallen elkaar in de armen. De intensiteit van hun afscheid overstijgt de boosheid om de sluiting van de luchtvaartmaatschappij en de angst over de toekomst van hun persoonlijke carrières. Met oprecht verdriet begraven deze mensen een groot stuk Belgische geschiedenis en een gedeelde manier van leven die hen naar eigen zeggen vleugels gaf.

Het tijdperk dat hiermee werd afgesloten beslaat het grootste stuk van de twintigste eeuw. Als de Société Anonyme Belge d’Exploitation de la Navigation Aérienne in 1923 wordt gesticht, zit koning-vliegenier Albert I op de Belgische troon, wordt het nooit meer oorlog, draagt iedereen een hoed en stromen de danstenten vol.

Het vreugdevolle avonturisme van de pioniersjaren spat van bijna elke foto die uitgeverij Lido mij bezorgt, met de vraag een inleiding bij de collectie te schrijven. Het zijn oude foto’s uit privécollecties, genomen door Sabena-piloten en ingeplakt en van keurig getypte of tussen potloodlijntjes geschreven uitleg voorzien door zorgzame airhostessen.

Een aanzienlijk deel van de collectie wordt gewijd aan de luchtverbinding België-Congo, waarover ik een documentaire uit 1950 bekeek. Zonder verpinken vermeldt de commentaarstem daarin: „Zonder deze luchtlijn ware het leven der blanken in de overzeese gebieden onmogelijk, evenmin als een groot gedeelte van de sociale vooruitgang der inboorlingen.”

„Les touristes aiment photographier les nègres”, typt de airhostess van dienst onder twee foto’s. Met dezelfde luchtige vanzelfsprekendheid drukt de piloot af als een groep opgetooide Congolezen voor zijn glimmend witte toestel danst, als de toeristen zich over het aangeboden ivoor buigen, als een koloniaal met een tropenhelm zijn aangeklede aap toont aan de autochtonen en als een missionaris zijn hoed vasthoudt in de wind van de schroeven.

Het zal nog een jaar of tien duren eer Sabena een luchtbrug moet inzetten om die Belgen daar zo snel mogelijk weg te halen en een journalist over het tumult op de landingsbaan van Melsbroek zal uitschreeuwen: „Anyone here been raped and speak English?”

Maar nu nog niet, nu drukt de piloot af en glimlacht hij naar een airhostess die later zwanger wordt ontslagen.