Duitsland duldt geen oplichter, ook al is hij chic

Bondskanselier Merkel beticht de tegenstanders van de opgestapte minister Zu Guttenberg van „schijnheiligheid en leugenachtigheid”.

Duitsland kampt met een kater na het vertrek van Karl-Theodor zu Guttenberg, minister van Defensie en de meest geliefde politicus van het land. Meteen nadat hij gisteren besloot om wegens een plagiaataffaire op te stappen, is een debat over politiek fatsoen losgebarsten. Met in het middelpunt bondskanselier Angela Merkel.

Merkel ligt onder vuur omdat ze Zu Guttenberg te lang heeft gesteund. Toen allang duidelijk was dat de bewindsman voor zijn proefschrift zonder bronvermelding fors van andere auteurs heeft overgeschreven, zei Merkel dat ze een minister en geen wetenschappelijk medewerker heeft aangesteld. Om die opmerking wordt ze nu door de oppositie in de Bondsdag achtervolgd. Ze zou om politiek-pragmatische redenen het bedrog van Zu Guttenberg hebben gedoogd, om zijn aftreden kort voor belangrijke verkiezingen in de deelstaat Baden-Württemberg te verhinderen.

Gisteravond koos een strijdbare Merkel de aanval. Op een verkiezingsbijeenkomst in Karlsruhe zei ze: „Zoveel schijnheiligheid en leugenachtigheid hebben we in Duitsland zelden gezien. Wij hoeven ons door niemand te laten uitleggen wat fatsoen en eer betekenen. Niet door Trittin, niet door Gysi en al helemaal niet door Sigmar Gabriel.” [De leiders van de oppositiepartijen in het Duitse parlement, red.].

Door het aftreden van de 39-jarige Zu Guttenberg is in Duitsland grote politieke verwarring ontstaan. Zijn eigen partij, de Christlich-Soziale Union – de Beierse zusterpartij van Merkels CDU – is haar belangrijkste stemmentrekker kwijt. Merkel heeft haar populairste minister verloren, een man wiens charisma op de bondskanselier en haar hele kabinet afstraalde. Diverse politici en politicologen zeiden gisteravond dat het vertrek van Zu Guttenberg, die nu door iedereen amicaal ‘KT’ wordt genoemd, een afkorting van Karl-Theodor, niet definitief hoeft te zijn. „Hij moet een paar jaar boete doen in Beieren. Daarna mag hij terugkomen. Dan is hij nog steeds jong”, meent professor Frank Decker, politicoloog aan de universiteit van Bonn.

De publieksreacties, met name op het internet, gaan veelal over het samenhangende complex van politiek sterrendom, jaloezie van mediageniek minder getalenteerde collega’s en de onvermijdelijkheid van dit vertrek. De populaire boulevardkrant Bild, die een bijzondere rol in de verdediging van Zu Guttenberg heeft gespeeld, waarschuwt vandaag in een commentaar van hoofdredacteur Kai Diekmann voor „de beangstigende vervreemding tussen bevolking en politiek”.

Van Bild mocht ‘KT’ blijven; zijn plagiaat werd afgedaan als een schoonheidsfoutje. Eergisteren werd bekend dat een neef van Zu Guttenberg een belangrijke redactioneel-organisatorische functie bij Bild heeft. Dat ook Bild Zeitung de bewindsman niet heeft kunnen ‘redden’, zegt iets over de tanende invloed van het blad. De vernietigende reacties op het internet kwamen harder aan dan de steun van Bild.

In eerste analyses maken de Duitse media vandaag de balans op van de korte loopbaan in de landelijke politiek van Karl-Theodor zu Guttenberg, meestal langs partijlijnen. De aristocratische minister was daarom een Hoffnungsträger, iemand op wie men zijn hoop heeft gevestigd, omdat zijn charisma nauwelijks te weerstaan is. In die zin was hij een zeldzaamheid in de Duitse politiek.

Maar Zu Guttenberg was ook impulsief en nam per dag vijf belangrijke beslissingen die niet zelden in tegenspraak met elkaar waren. Zijn fouten als bewindsman werden hem graag vergeven. „Zijn we wel kritisch genoeg geweest?”, vroeg een tv-commentator zich gisteren af.

Eén zaak overheerst in de reacties: voor zijn plagiaat is Zu Guttenberg zelf verantwoordelijk – en niemand anders. Een evidente Hochstapler (oplichter) kan in de Duitse politiek niet overleven, hoe keurig zijn afkomst ook is. Daar is het land te fatsoenlijk voor.