Waarom zijn walvissen niet uitgestorven?

A gray whale surfaces at the Ojo de Liebre lagoon in Guerrero Negro, Mexico, Monday Feb. 21, 2011. The coastal lagoon is located in the middle of the Baja California peninsula and is one of three primary breeding and calving grounds for the gray whale. As of Feb. 14, 2011, 1,406 gray whales between adults and calves were registered at Ojo de Liebre lagoon, according to Mexico's Commission on Natural Protected Areas. (AP Photo/Guillermo Arias)
A gray whale surfaces at the Ojo de Liebre lagoon in Guerrero Negro, Mexico, Monday Feb. 21, 2011. The coastal lagoon is located in the middle of the Baja California peninsula and is one of three primary breeding and calving grounds for the gray whale. As of Feb. 14, 2011, 1,406 gray whales between adults and calves were registered at Ojo de Liebre lagoon, according to Mexico's Commission on Natural Protected Areas. (AP Photo/Guillermo Arias) Een grijze walvis in de Golf van Mexico. Foto AP / Guillermo Arias

Onderzoek naar kanker wordt voornamelijk uitgevoerd met muizen. Maar eigenlijk zouden wetenschappers moeten kijken naar grotere beesten, zoals blauwe vinvissen. Die zouden namelijk allang uitgestorven moeten zijn.

Want met duizend keer zo veel cellen als een mens, schrijft wetenschapsjournalist Carl Zimmer bij Discover Magazine, maken walvissen in theorie ook duizend keer zo veel kans op gevaarlijke celmutaties die een eerste stap naar kanker kunnen vormen. Kanker is in feite een loterij, en een walvis heeft veel meer loten. Ze zouden daarmee allang uitgestorven moeten zijn. Integendeel: ze worden soms wel tweehonderd jaar oud.

Logisch rekenmodel klopt niet
Zo’n dertig procent van alle mensen krijgt tegen het einde van zijn of haar leven kanker. Met het delen en vermenigvuldigen van cellen muteert er soms één, wat kan resulteren in kanker. Als je zoveel cellen hebt als bijvoorbeeld een blauwe vinvis, is de kans op kanker dus ook veel groter, zo luidt een rekenmodel van twee wetenschappers, Aleah Caulin en Carlo Maley.

Maar, voegen ze daaraan toe, zo werkt het blijkbaar niet. Walvissen krijgen wel degelijk kanker, maar lang niet op de schaal die het rekenmodel voorschrijft. Hoe vaak kanker voorkomt bij walvissen is niet bekend, want daar wordt nauwelijks onderzoek naar gedaan, maar vanwege het simpele feit dat ze nog bestaan, vermoeden wetenschappers dat dieren een betere manier ontwikkelen om kanker tegen te gaan als ze tot grotere afmetingen evolueren.

Olifanten hebben twaalf keer zoveel ‘bewakingsgenen’ als mensen. Foto AFP / Tony Karumba Olifanten hebben twaalf keer zoveel ‘bewakingsgenen’ als mensen. Foto AFP / Tony Karumba

Verbeterde versie van ons afweermechanisme
Walvissen zouden zo een verbeterde versie van ons eigen afweermechanisme kunnen hebben ontwikkeld. Wij mensen hebben proteïnen die onze cellen in de gaten houden. Die grijpen in als een cel over-enthousiast aan het groeien slaat. Maar soms muteren de ‘bewakingsgenen’ van deze proteïnen rond een cel, en stijgt de kans dat kanker ontstaat.

Onderzoekers hebben muizen extra kopieën van deze genen toegediend en ontdekten dat ze resistenter waren tegen tumoren. Caulin en Maley vermoeden dat ook de natuur dit experiment heeft uitgevoerd, maar dan bij grotere dieren. Zo heeft een olifant - die door haar afmeting een grotere kans op kanker zou moeten hebben - twaalf keer zoveel bewakingsgenen (TP53, in dit geval) als een mens.

Meer theoriën die nog niet getest zijn
Een andere mogelijkheid is dat ze wat genen missen die het makkelijker maken voor cellen om gezwellen te ontwikkelen. Het zou zelfs kunnen dat grote dieren minder ontvankelijk voor tumoren zijn door simpelweg groot te zijn. Een theorie luidt dat uit tumoren ook ‘hypertumoren’ kunnen ontstaan, die parasiteren op hun collega-kankercellen. Die lopen daardoor vertraging op waardoor ze minder schadelijk zijn. Een groot beest kan een grotere tumor aan en hun lichaam geeft kanker zo de tijd om zo’n hypertumor te ontwikkelen.

Maar geen enkele theorie is echt onderzocht. Caulin en Maley zijn bezig met een plan om dit gat op te vullen. Carl Zimmer verwacht veel scepsis in de wereld van het kankeronderzoek. Die zijn immers niet gewend walvissen te onderzoeken, maar kijken liever naar muizen.

Lees het hele stuk ‘The Mere Existence of Whales‘ bij Discover Magazine.