Vrijheid is je eigen hart volgen

Niet zozeer democratie, maar de vrijheid om lief te hebben wie je wilt zal een omwenteling veroorzaken in Noord-Afrika, denkt Lisette Thooft.

In het ene na het andere Noord-Afrikaanse land staat het jonge volk op om democratie te eisen. Wat bovenaan het eisenlijstje zou moeten staan, is vrije partnerkeuze – een wettelijk verbod op het uithuwelijken van zonen en dochters.

Ten eerste is dat de meest directe en zelfs lijfelijk ervaarbare vorm van persoonlijke vrijheid – je eigen partner kiezen, op grond van je eigen persoonlijke voorkeur, in plaats van gekoppeld worden door je ouders. Romantische liefde is geen directe weg naar het paradijs, maar wel, met alle gebroken harten, echtscheidingen en bijbehorende emotionele turbulentie, het beste wat we hebben op dit gebied. Het is het minst slechte van alle systemen, omdat het mensen vrij laat om zich individueel te ontplooien.

Ten tweede verzwakt vrije partnerkeuze de macht van ouders over hun volwassen kinderen, waardoor ook de ijzeren greep van traditie en mores minder wurgend wordt. Vernieuwing en vooruitgang krijgen een kans. Liefde, een liefdevolle omgang met de andere sekse en andere generaties, verschijnt als mogelijkheid aan de horizon.

Wij weten dit, omdat we het in Europa al vanaf de veertiende eeuw zo doen. Het zogenoemde ‘Europese huwelijkspatroon’ was lange tijd uniek in de wereld. Het werd sterk gestimuleerd door de kerk. Al in de negende eeuw stelde een paus dat huwelijken gesloten dienden te worden op basis van overeenstemming tussen man en vrouw. Latere kerkleiders bevestigden dat. Als een vader zijn dochter tot een huwelijk had gedwongen, kon dat worden ontbonden op haar verzoek. De vader werd zelfs geëxcommuniceerd. Al verdween het gearrangeerde huwelijk niet meteen en zou de adel daar nog lang aan vasthouden, voor burgermeisjes en -jongens was het vanaf de elfde eeuw steeds normaler en gemakkelijker om elkaar te vinden, buiten de invloedssfeer van de ouders. Volgens historici Tine de Moor en Jan Luiten van Zanden – in Vrouwen en de geboorte van het kapitalisme in West-Europa) – leidde dit tot verhoging van de huwelijksleeftijd, meer ruimte voor scholing en opleiding en de noodzaak tot kapitaalvorming.

Een ander belangrijk gevolg was dat ouders steeds meer investeerden in de emotionele band met hun kinderen. Zolang je zeker weet dat je kinderen muurvast zitten in het gesloten systeem van de grootfamilie dat voor je oude dag zorgt, hoef je niet speciaal aardig voor hen te zijn. De relatie bestaat dan uit macht en onderworpenheid. Pas als de partijen als gelijkwaardigen tegenover elkaar staan, krijgt genegenheid een kans. Het hele systeem drijft op individualisme en de vanzelfsprekende plicht om zelf verantwoordelijkheid te nemen voor de beheersing van je seksuele driften, in tegenstelling tot externe en collectieve driftbeheersing.

Het Westen ‘exporteert’ die vrijheid om lief te hebben naar bijna de hele rest van de wereld, door middel van soapseries, talkshows, films en boeken. Het wordt tijd dat ook de islamitische jeugd die vrijheid opeist. Dat zou nog eens een omwenteling veroorzaken.

Lisette Thooft is publicist en journalist.