Unanimiteit V-raad over 'Libië' opsteker Strafhof

De VN-Veiligheidsraad wil dat het Internationale Strafhof het geweld in Libië onderzoekt. Voor het eerst steunt de raad het Strafhof unaniem.

The British Royal Navy frigate HMS Cumberland enters Valletta harbor, Malta, before docking Monday, Feb. 28, 2011, after returning from Benghazi, Libya, where it rescued some 200 civilians in its second emergency mission. As tens of thousands of foreigners sought to flee fighting in Libya, European countries scrambled to send more ships and military planes to the North African nation.. (AP Photo/Lino Arrigo Azzopardi)
The British Royal Navy frigate HMS Cumberland enters Valletta harbor, Malta, before docking Monday, Feb. 28, 2011, after returning from Benghazi, Libya, where it rescued some 200 civilians in its second emergency mission. As tens of thousands of foreigners sought to flee fighting in Libya, European countries scrambled to send more ships and military planes to the North African nation.. (AP Photo/Lino Arrigo Azzopardi) AP

Het besluit van de VN-Veiligheidsraad om het Internationale Strafhof opdracht te geven een onderzoek in te stellen naar het recente geweld in Libië, is een opsteker voor het hof en hoofdaanklager Luis Moreno-Ocampo. Het is voor het eerst dat de Veiligheidsraad unaniem een zaak doorverwijst naar het hof.

In 2005 vroeg de Veiligheidsraad om een onderzoek naar het geweld in de Soedanese regio Darfur, maar toen onthielden de VS en China zich van stemming. Beide landen hebben zich niet aangesloten bij het Strafhof.

„De unanieme doorverwijzing is een enorme winst voor het Strafhof”, zegt Göran Sluiter, hoogleraar internationaal strafrecht aan de Universiteit van Amsterdam. „Het is een enorme politieke boost.”

Het Strafhof is in 2002 opgericht om de plegers van misdaden tegen de menselijkheid, oorlogsmisdaden en genocide te berechten. Een land dat het oprichtingsstatuut heeft ondertekend kan een zaak aandragen. Hoofdaanklager Ocampo mag ook zelf een zaak initiëren. De derde manier is voor de Veiligheidsraad om opdracht te geven tot een onderzoek. na de doorverwijzing inzake Soedan is president Bashir inmiddels aangeklaagd voor genocide in Darfur.

Libië is dus de eerste zaak waarbij alle vijf permanente leden van de Veiligheidsraad de doorverwijzing naar het Strafhof steunen. China beroept zich traditioneel op het principe van zo min mogelijk inmenging in aangelegenheden van een ander land. Washington bewaarde onder de vorige president George W. Bush (2001-2009) grote afstand tot het hof, mede uit vrees dat ooit eens een Amerikaan ter verantwoording zou worden geroepen door een internationaal tribunaal.

De steun van Amerika nu voor het Strafhof bewijst volgens hoogleraar Sluiter dat Washington voorzichtig toenadering zoekt. „Onder de regering-Obama is het principiële verzet tegen het Strafhof in elk geval losgelaten. Ze zoekt meer internationale samenwerking.”

Sluiter tekent daarbij wel aan dat het voor Amerika en China makkelijker is het Strafhof te steunen inzake Libië dan inzake Soedan. Kolonel Gaddafi leek de greep op zijn land al grotendeels kwijt te zijn geweest op het moment dat de Veiligheidsraad afgelopen weekeinde instructies gaf aan het Strafhof. President Bashir zat in 2005 een stuk steviger in het zadel. Bovendien, benadrukt Sluiter, mag hoofdaanklager Ocampo nu alleen onderzoek doen naar misdaden in Libië van na 15 februari. Sluiter: „De internationale gemeenschap heeft het Strafhof snel en slim ingezet als politiek drukmiddel op Gaddafi.”

Een tweede relativering bij de Amerikaanse steun aan de Libië-zaak is dat ook de regering-Obama, indien zij dat nodig acht, afstand neemt van het Strafhof. Vorige maand werd bekend dat Washington met Frankrijk de mogelijkheid bestudeert om het internationale arrestatiebevel tegen Bashir op te schorten. De Veiligheidsraad is daartoe gemachtigd. De VS en Frankrijk zouden zo Bashir willen belonen voor het recente referendum over onafhankelijkheid van Zuid-Soedan. Politiek zou dan voorrang krijgen boven internationaal recht.

Misschien, zegt Sluiter, wordt het moeilijker voor de VS die stap te zetten, nu zij zich inzake Libië achter het Strafhof hebben geschaard. Het zou uitgelegd kunnen worden als hypocriet. Wordt de zaak-Bashir toch opgeschort, dan brengt het in elk geval de discussie over het Strafhof als politiek instrument vooruit. „In Soedan heeft de dreigende vervolging van Bashir positieve effecten gehad. Straks kan blijken of dat ook in Libië zo is.”