Referendum over het kabinet-Rutte

De verkiezingscampagne is in de finale. Vanavond is er nog één debat, bij de NOS. Peilingen zien morgen een spannende strijd. Nu alvast: vijf conclusies over de campagnes voor de Staten.

28-02-2011, Rotterdam. Lijsttrekkersdebat Een Vandaag op de EUR. Vlnr: Elco Brinkman, CDA, Job Cohen, PvdA, Loek Hermans, VVD, Alexander Pechtold, D66, Emile Roemers, SP, Machiel de Graaf, PVV. Foto Bas Czerwinski
28-02-2011, Rotterdam. Lijsttrekkersdebat Een Vandaag op de EUR. Vlnr: Elco Brinkman, CDA, Job Cohen, PvdA, Loek Hermans, VVD, Alexander Pechtold, D66, Emile Roemers, SP, Machiel de Graaf, PVV. Foto Bas Czerwinski

Was het Geert Wilders over zijn liefhebbende vrouw in KoffieMax? Of was het Wilders die zich afzette tegen de trage bewindslieden Opstelten en Teeven? Was het dan de polonaise van Job Cohen, ook in KoffieMax? Was het premier Mark Rutte die een doembeeld probeerde te schetsen dat Job Cohen straks met „een enorme sneeuwschuiver” alle belangrijke maatregelen voor zich uit gaat duwen? Of komt de spijtbetuiging van Henk Bleker over zijn harde uitspraken over de PVV toch meer in aanmerking?

Een beslissend moment van de campagne voor de Provinciale Staten- en Eerste Kamerverkiezingen is nog niet aan te wijzen. Maar vijf conclusies zijn wel te trekken.

Nooit eerder waren de Statenverkiezingen zo’n duidelijk referendum voor het kabinet. De vraag voor de kiezer is helder: steun ik het kabinet of niet? De meerderheid die de coalitie van VVD, CDA en PVV in de Eerste Kamer nodig heeft zorgde voor gepolariseerd beeld: links tegen rechts, oppositie tegen coalitie. De VVD hield het CDA uit de wind. Omdat Mark Rutte niet aan de tv-debatten besloot mee te doen, hoefde het stuurloze CDA geen partijleider naar voren te schuiven. En links trok in een ongekende saamhorigheid op, zo verscheen gisteren een manifest tegen de sociaal-economische plannen van Rutte cs. Smaakt dat naar meer?

De landelijke campagne van het CDA kwam niet de uit de verf. Het besluit om Maxime Verhagen niet als de partijleider naar voren te schuiven pakte niet goed uit. Eerste Kamer-lijsttrekker Elco Brinkman, in 1994 nog verantwoordelijk voor bijna een halvering van het CDA, was warrig en wat afwezig in de tv-debatten. Henk Bleker, die als een nieuwe ster veel naar voren werd geschoven, besloot op een avond maar een steen in de vijver te gooien. Hij zei dat hij „niets moet hebben van de PVV”.

Een dag later moest hij Geert Wilders bellen. Volgens Wilders om zijn spijt te betuigen, volgens Bleker om zijn uitspraken toe te lichten.

Maar het beeld was desastreus. Het CDA houdt zich nu vast aan de hoop dat regionaal wel goed campagne is gevoerd.

Geert Wilders probeert zijn partij salonfähig te maken. Hij duwde de hoop bij de oppositie, dat zijn partij een de eendagsvlieg is definitief de grond in. Het lukte hem met Machiel de Graaf een senaatslijsttrekker naar voren te schuiven die in de debatten met gemak overeind bleef. Zo noemde D66-leider Pechtold het PVV-standpunt over de massaimmigratie gisteren „massahysterie”, een paar minuten later kwam De Graaf er effectief op terug. „Meneer Pechtold ontkent de massaimmigratie.” Geert Wilders koos voor een positief getoonzette campagne. Hij werkte aan zijn likeability in het programma KoffieMax. En de PVV-leider liet zien in welke comfortabele positie hij zit: zonder consequenties uit hij kritiek op VVD en CDA. Wilders eiste meer daadkracht van de VVD-bewindslieden op Veiligheid en Justitie (Opstelten en Teeven) en vroeg van Rutte en Verhagen „meer peper” in hun campagne te gooien.

Bij de PvdA is de positie van Job Cohen verstevigd. Altijd was er gedoe bij de sociaal-democraten, altijd kwam er wel onvrede naar buiten rond verkiezingen. Maar dat was er nu niet. Partijleider Cohen voerde goed campagne, los van een enkel pijnlijk stottermoment. Over sociaal-economische onderwerpen praat hij nu gemakkelijker mee. Zijn leiderschap zal ook bij een tegenvallende uitslag niet direct ter discussie staan.

De kleintjes bleven onzichtbaar. Hoewel het in deze campagne niet ging om een horse race tussen twee personen of partijen om de macht, lukte het de kleinere partijen niet echt om in beeld te komen. Toch kunnen die partijen, zoals de ChristenUnie, SGP, Partij voor de Dieren of 50Plus, als de uitslag meezit straks een machtige rol krijgen.

Twaalf kiezers in beeld; polarisatie; Commentaar: Twee en Drie