Microfoon 'in your face', maar ongevaarlijk

PowNed zou Hilversum opschudden, maar een half jaar later blijkt revolutie maken op internet makkelijker dan op televisie. De kwelgeest werd knuffelbeer.

Nederland, Den Haag, 17 sept 2010 Rutger Castricum van Powned interviewt demissionair premier Balkenende op het Plein in de Haag. Aan het einde van het gesprek gaf hij Balkenende nog kopjes, iets wat Balkenende niet kon voorkomen, het was te druk om achteruit te lopen. Foto (c) Michiel Wijnbergh
Nederland, Den Haag, 17 sept 2010 Rutger Castricum van Powned interviewt demissionair premier Balkenende op het Plein in de Haag. Aan het einde van het gesprek gaf hij Balkenende nog kopjes, iets wat Balkenende niet kon voorkomen, het was te druk om achteruit te lopen. Foto (c) Michiel Wijnbergh Michiel Wijnbergh/Hollandse Ho>

GeenStijl is sinds de oprichting in 2003 een gemeenschap die je kan haten of omarmen. Maar je kan niet om de website heen. Hier heerst satire, hier ronkt de bullshitdetector, hier leeft de taal, hier borrelt de ranzigheid. Hier ontstond het gevreesde roze leger van reaguurders, met hun verzet tegen babyboomers en dode bomen. Vanaf september 2010 zou GeenStijl als omroep PowNed Hilversum gaan veroveren.

Misschien was PowNed wel de piratenzender van deze generatie. Zo werd het plan ook gepitcht bij de toenmalige minister Plasterk (Cultuur, PvdA), die een zendmachtiging moest afgeven. De „grootste culturele revolutie sinds de jaren zestig” voltrok zich, volgens PowNed. PowNed werd de eerste omroep die niet voortkwam uit een zuil maar uit een onlinegemeenschap.

De 50.000 PowNed-leden waren gemiddeld 29 jaar, hoog opgeleide, fervente internetters met een honger naar nieuws. Ze waren vooral ontzuild: „Ze wantrouwen De Telegraaf en het AD net zo hard als de Volkskrant en NRC, maar ze kijken wel even wat erin staat.” Het vlaggeschip van de nieuwe omroep werd het actualiteitenprogramma PowNews. Dat zou GeenStijl worden op de televisie, primetime. Omroepvoorzitter Dominique Weesie beloofde zijn leden via de mail een „rauw, ongecensureerd, intelligent” programma dat schopte tegen „het Hilversumse regentenbolwerk”.

Inmiddels is het een half jaar na de eerste uitzending. PowNews heeft prachtige trofeeën binnengehaald, met als grootste scoop de onthullingen over het dubieuze verleden van PVV-Kamerlid James Sharpe, die vervolgens opstapte. Ook de bullshitdetector doet het nog, bijvoorbeeld toen PowNews liet zien dat ‘fopsocioloog’ Bas van Stokkom afgeeft op GeenStijl, zonder de site fatsoenlijk gelezen te hebben. Ook waren er, naast veel puberale items, geslaagde satirische filmpjes en soms zelfs Man bijt hond-achtige fragmentjes. Qua kijkcijfers schommelt het programma zo rond de 400.000. Best veel, voor beginners, die met een klein team elke dag een kwartier live uitzenden.

Af en toe is er ophef over het ordinaire gehalte. Zoals een paar weken geleden, toen sterverslaggever Rutger Castricum met het roze plopkapje van zijn microfoon Kamerleden in het gezicht wreef. Dat was een wat ingewikkeld woordgrapje, naar aanleiding van de kritiek dat zijn manier van interviewen te veel in your face zou zijn. Maar het saillante van dit itempje was niet zozeer de onbeschaamdheid van de journalist, alswel de reactie van de Kamerleden: die vonden het prima.

Sommigen hadden zelfs een kwinkslag paraat. „PowNed, voor de grondige reiniging”, grapte Kamerlid Boris van Ham (D66) terwijl Castricum het schuimrubber over zijn neus wreef. „Niet meer doen hoor”, ginnegapte Tofik Dibi. „Anders ga ik mijn broertjes bellen!” Hun reactie was keurig volgens de mediatraining: maak grapjes met Rutger, dan is hij lief voor je. Nooit happen. En daardoor is er elke avond bij PowNews een schandaaltje waarover niemand zich druk maakt.

Het Openbaar Ministerie seponeerde onlangs een rechtszaak die Gretta Duisenberg tegen Castricum had aangespannen: hij had haar een antisemiet genoemd. Kom kom, zei het OM, die filmpjes van Castricum zijn „welhaast gevisualiseerde columns over bepaalde actuele onderwerpen”. Iedereen weet inmiddels dat hij „op een provocatieve en sardonische manier nieuwsitems maakt”.

PowNed moest het ruwe imago van GeenStijl krijgen. Maar binnen een half jaar zijn hun verslaggevers de knuffelberen in Disneyland Den Haag met wie iedere politicus op de foto wil. Geen gestrekt been maar een omhelzing.

GeenStijl creëerde ooit succesvol het imago van een gevaarlijk blog. In de praktijk viel dat wel mee, maar het onwetende publiek vreesde niettemin de reaguurders. „GeenStijl is een kwestie van illusie creëren”, zei Dominique Weesie in een interview met de huidige PowNews-verslaggeefster Jojanneke van den Berge. „Ieder merk probeert een bepaald gevoel op te roepen. Bij ons is dat hard en rauw, kort door de bocht.” En: „GeenStijl is doordacht. Men denkt dat er vrijbuiters achter zitten, en dat willen we zo houden, maar we zijn heel normale jongens allemaal.”

Dat gevreesde reaguurdersleger was meer een soort klapvee. Leeuwen achter de laptop, poeslief in het echt. Slechts 0,2 procent van de bezoekers reaguurde frequent. GeenStijl was ook helemaal niet zo rechts. Sommige redacteuren werkten eerder voor de VARA. Zoals er bij de huidige PowNews-redactie ook actieve PvdA-leden zitten; en zoals Castricum is opgeleid door VPRO’er Frans Bromet. De merkenbouwers van GeenStijl sloten intussen lucratieve reclamecontracten met hun ‘vijand’, de overheid. Die was een trouwe adverteerder. En Castricum maakte nauwelijks verholen reclamefilmpjes voor Defensie in Uruzgan en Suriname.

Valt GeenStijl eigenlijk wel te vertalen naar televisie? Misschien wel niet. Een sterke kracht van GeenStijl was het bloeiende, eigen taalgebruik. Ga eens deaud met ‘eau’ is geinig, maar op televisie hoor je die ‘eau’ niet. En een eigen beeldtaal creëren is lastig. PowNews probeert het met tweets in beeld en met foefjes als het versneld doorspoelen van een interview als een politicus onzin praat.

Waar GeenStijl, zeker in de beginjaren, kon profiteren van de naïviteit van de gemiddelde Nederlander op internetgebied, werkt dat op tv minder. Alles is daar al gedaan, eerder en vaak beter. Paul de Leeuw maakte jaren geleden al treitertelevisie; Jackass pionierde met ranzige, fysieke capriolen; RTL Boulevard bedacht de tongue-in-cheek-toon, inclusief de ironische onderschriften, inmiddels een cliché. Voor kwaliteitssatire heb je al The Daily Show. En België loopt voorop met satirische programma’s als Benidorm Bastards of Basta, een mix van onderzoeksjournalistiek en Bananasplit.

GeenStijl was spannend omdat de site een gat in de markt had gevonden. Welke lacune vult PowNews? De netwerkgeneratie, voor wie het programma bedoeld was, kijkt nauwelijks nog televisie, hoogstens via Uitzending gemist. Die netwerkgeneratie heeft al keuze zat en ergert zich aan de knulligheid van sommige PowNews-items. Zoals vorige week: toen bracht het programma een klokkenluider in verlegenheid door zijn stem niet goed te vervormen.

Waar is eigenlijk de betrokkenheid van die 50.000 leden gebleven? Afgelopen oktober schreef PowNed verkiezingen uit voor de ledenraad. Er waren twintig zetels te vergeven. Er meldden zich 21 kandidaten. In totaal werden er 35 stemmen uitgebracht. Vijf raadsleden werden verkozen zonder dat er iemand op hen had gestemd.

PowNed lijkt op ouderwets eenrichtingsverkeer, hoeveel tweets er ook in beeld komen. Over 4,5 jaar heeft PowNews 150.000 leden nodig om in het bestel te mogen blijven. Daar hebben ze dus nog wel even de tijd voor. Maar er zullen een hoop EO Jongerendag-achtige festijnen nodig zijn om weer zo’n achterban te creëren zoals toen. Zullen de makers daar wel zin in hebben? Of vinden ze het wel mooi zo? Voorspelling: tegen die tijd werkt de helft van de huidige medewerkers elders in Hilversum, keurig opgeslokt door het establishment.

Ongeveer een half jaar geleden stuurde Dominique Weesie dit mailtje naar zijn trouwe leden (daarna volgde stilte): „Wij rekenen dan ook meer dan ooit op uw steun om onze revolutie, samen met u, voort te zetten. Wij zullen u zeker niet teleurstellen. Dat beloof ik u!”