'Grens van mijn krachten is bereikt'

Hij had zijn doctorstitel al ingeleverd, maar dat bleek onvoldoende. Vanmorgen liet minister Zu Guttenberg onverwachts weten dat hij onmiddellijk aftreedt.

Karl-Theodor zu Guttenberg heeft de handdoek in de ring geworpen. Hij is vanmorgen afgetreden wegens een plagiaataffaire. Politieke druk, protesten van wetenschappers en maatschappelijke reacties die alle verwezen naar de Duitse geloofwaardigheid op het gebied van Bildung, opleiding en vorming in brede zin, maakten een goed functioneren van Zu Guttenberg als minister van Defensie onmogelijk. Het aftreden van de populairste politicus van Duitsland om zo’n smadelijke reden is een klap voor bondskanselier Angela Merkel, die tot gisteren voluit steunde.

Zu Guttenberg (39) gaf vorige week toe dat hij „zwaarwegende fouten” heeft gemaakt in zijn dissertatie, een vergelijking tussen de grondwetten van de Verenigde Staten en de Europese Unie. Hele delen van dit proefschrift blijken zonder bronvermelding van andere auteurs te zijn overgeschreven. Zu Guttenberg leverde eerder vorige week vrijwillig zijn doctorstitel in. Zijn bedrog heeft de Duitse politiek en wetenschap de laatste tien dagen sterk beziggehouden. In een debat in de Bondsdag werd hij vorige week door de oppositie scherp bekritiseerd. Toen al was duidelijk dat, ondanks de steun van de regeringscoalitie, zijn werk als bewindsman wel eens onmogelijk kon worden. Hij werd openlijk uitgemaakt voor Hochstapler, (keurige) oplichter; voor een politicus van dit formaat en deze uitstraling een dodelijke kwalificatie.

Vanmorgen maakte Zu Guttenberg in een korte verklaring op zijn ministerie bekend dat hij al zijn politieke ambten met onmiddellijke ingang neerlegt, „uit consideratie voor de Duitse soldaten en om de politieke schade te beperken”. De aanwezige verslaggevers meldden dat het hem aan te zien was hoe zwaar deze stap de bewindsman viel. „Ik ben steeds bereid geweest te vechten, maar heb nu de grens van mijn krachten bereikt”, aldus Zu Guttenberg. „De enorme media-aandacht – waaraan ikzelf heb bijgedragen – heeft een vernietigende uitwerking.” Hij zei met zoveel woorden dat zijn functioneren „niet over de ruggen van de soldaten van de Bundeswehr” ter discussie mag worden gesteld. Zu Guttenberg was net begonnen met een grote saneringsoperatie en het overstappen van een dienstplicht- op een vrijwilligersleger.

De plagiaataffaire heeft de universiteit van Bayreuth, waar Zu Guttenberg in 2007 promoveerde, grote schade berokkend. Hoe duidelijker zijn wetenschappelijk bedrog werd, hoe meer wetenschappers zich publiekelijk tegen de minister keerden. In een open brief spraken duizenden Duitse doctorandussen er schande van. Zelfs zijn promotor prof. dr. Peter Häberle – die aanvankelijk niet kon geloven dat een zo geëerde en gelauwerde student geplagieerd had – keerde zich gisteren openlijk tegen Zu Guttenberg. Voor zijn dissertatie kreeg hij destijds de aantekening summa cum laude.

De politieke schade voor bondskanselier Merkel is aanzienlijk. Ze verliest een minister met de status van een ster; die zich in populariteit kon meten met de bekendste Duitse voetballers. De plagiaataffaire bleek hem in de publieke opinie nauwelijks te schaden. Dat uitgerekend deze man ten val is gekomen, kan volgens politieke waarnemers makkelijk worden uitgelegd als ‘pootje haken’ uit jaloezie. Volgens journalist Eckhart Lohse, auteur van een gisteren verschenen biografie over Zu Guttenberg is de man „zo geliefd omdat hij zich als anti-politicus presenteert. Neem hem niet van ons af, zeggen de mensen steeds. Als dat wel gebeurt, kan dat effecten in het stemhokje hebben” – in een jaar dat in zes Duitse deelstaten nog verkiezingen op het programma staan.