Borrelpraat van Bleker is kansloos

Staatssecretaris Bleker wil het aantal natuurgebieden beperken. Maar daarvoor zal de Europese rechter een stokje steken, betoogt Wouter van Dieren.

Volgens de staatssecretaris van Landbouw en Natuur, Henk Bleker, moet de bezem door de zogeheten Natura 2000-gebieden. Daarvan zouden er te veel zijn en die hinderen de economische vooruitgang, vooral van boerenbedrijven. Ook wegenbouw, woningbouw en uitbreiding van industrieterreinen stuiten regelmatig op de beperkingen die worden opgelegd door de Natuurbeschermingswet, de uitvoerende poot van de Europese Natura 2000-Richtlijn.

Volgens Bleker zal er een wonder geschieden, want het schrappen op de korte termijn zou een natuurverbetering op de lange termijn veroorzaken. De verklaring daarvoor is dialectisch: doordat boeren meer economische ruimte krijgen, zullen ze meer kunnen investeren in bijvoorbeeld mestmaatregelen. En zo ontstaat op een dag een mooie emulsie tussen landbouw en natuur. Je moet er maar op komen. Het is verkiezingsretoriek, want het plannetje kan niet lukken. De redenen zijn de volgende.

Natura 2000-gebieden zijn aangewezen op basis van een Europese Richtlijn die na twintig jaar voorbereidingen uniforme criteria definieert voor de natuur in heel Europa. Omdat die regels er niet waren en de natuurwetgeving per land sterk verschilde, ontstond een ongekende vernietiging van landschappen, planten- en diersoorten. De economische schade ervan werd niet meegeteld, maar in de jaren ’70 en ’80 groeide het besef dat de kosten van deze natuurvernietiging tot tientallen miljarden kunnen oplopen. Directe schade aan drinkwaterbronnen, aan luchtkwaliteit en gezondheid, indirect door verlies aan toerisme. Waar natuur verdween kwamen mcdonaldisering, beton, asfalt, stank en vervuiling. Natura 2000 heeft daaraan een eind gemaakt, al is het nog altijd geen algemeen goed dat het hier gaat om de (geestelijke) volksgezondheid en economische waarde.

In kringen van boeren, bestuurders en ondernemers zingt de mantra rond dat Natura 2000 slecht is voor de economie. Bewijzen ervoor zijn schaars of afwezig, het gaat vooral om praatjes rond de stamtafel, geïllustreerd door potsierlijke voorbeelden als het groenpootkevertje dat de uitbreiding van een snoepfabriek heeft tegengehouden, of het reële drama met de A73 en de zeggenkorfslak. De blaam wordt dan gemakshalve gelegd bij de natuurbescherming (linkse hobby), bij dat kevertje en die slak, maar hij hoort bij het openbaar bestuur dat zijn huiswerk niet deed.

Aan die stamtafel wordt gemakshalve vergeten dat Natura 2000 niet heeft verhinderd dat de A2 is verbreed, dat de Maasvlakte 2 inmiddels bijna gereed is, dat uit de Waddenzee sinds 2007 gas wordt gewonnen en dat IJburg werd gebouwd. In al die gevallen deden bestuurders en natuurbescherming hun huiswerk wel. Bleker zit dus aan de stamtafel, niet in een bestuurderszetel.

Ironisch genoeg heeft hij met zijn plannen geen schijn van kans. Het Europese Hof heeft vergelijkbare verzoeken om Natura 2000-gebieden te schrappen stuk voor stuk afgewezen. Het zogeheten arrest Stadt Papenburg (2010) zegt dat economische argumenten geen aanleiding kunnen zijn voor het veranderen van een Natura 2000-status. Alleen als een gebied zijn bijzondere soorten verliest, kan er een uitzondering worden gemaakt.

Aan de totstandkoming van de Natuurbeschermingswet, de Ecologische Hoofdstructuur (EHS) en de aanwijzing tot Natura 2000-gebieden is decennialang deskundig en in lijn met verkiezingsbeloften door ministers van VVD- en CDA-huize gewerkt: Pieter Winsemius, Ed Nijpels, Cees Veerman, Pieter van Geel en Gerda Verburg, en zelfs door de opperlandbouwminister Gerrit Braks (CDA) die ooit de eerste Natuurbeschermingswet door het parlement loodste.

Diezelfde VVD en CDA moeten hun kiezers nu uitleggen waarom de miljarden, die zijn gestoken in reddingspogingen om Nederland te bewaren voor de totale kaalslag, kennelijk verspilde moeite waren.

Wouter van Dieren is lid van de adviesraad Vereniging Nederlands Cultuurlandschap en Lid van de Club van Rome.