Dokter Googleberg is geen dokter meer

Plagiaat is een vorm van intellectuele diefstal en dus niet te billijken. Maar in het moderne computertijdperk loopt de wetenschapper wel meer risico om dief te worden.

Wie vroeger zijn bronnen verzamelde uit boeken of kranten, kon naderhand aan de bladspiegel of vormgeving meestal wel zien wat de herkomst van het materiaal was. Overschrijven kon indertijd natuurlijk ook. Maar dat kostte wel tijd.

Wie nu zijn via internet of anderszins digitaal vergaarde bronnen opslaat en vergeet expliciet de herkomst te vermelden, kan na verloop van tijd vergeten dat de teksten geen vrucht van eigen genialiteit zijn maar slechts het resultaat van noest archiveren. Plagiëren kan nu met drie vingervlugge handelingen: selecteer, copy en paste. Het internet staat er bol van.

Maar Karl Freiherr von und zu Guttenberg, de minister van Defensie en rijzende ster in de Duitse regering van bondskanselier Merkel, kan zich niet verschuilen achter deze redenering. Zijn dissertatie Verfassung und Verfassungsvertrag over het Europese Verdrag is een aaneenrijging van plakken en knippen van andermans intellectuele werk.

Toen de eerste passages met plagiaat aan het licht kwamen, probeerde de CSU’er uit Beieren er zich hautain uit te redden. Maar dankzij datzelfde internet, waaruit hij rijkelijk had geput, wordt duidelijk dat hij nu terecht bijnamen krijgt, zoals Herr Dr. Googleberg en Karl von Copy zu Paste. Sinds woensdag is hij geen doktor meer. De universiteit van Bayreuth, die hem in 2007 summa cum laude lauwerde, heeft hem de titel ontnomen.

Zu Guttenberg mag van kanselier Merkel wel aanblijven. Hij is minister, geen wetenschappelijk adviseur. Een argumentatie die een oppositioneel Bondsdaglid verleidde tot de sarcastische opmerking dat ministers dus ook dronken achter het stuur mogen zitten, omdat ze niet als chauffeur zijn aangenomen.

Het mededogen met Zu Guttenberg is politiek gemotiveerd. Hij blijft populair onder de burgers, ook als ze op een oppositiepartij stemmen. Maar daarmee is de kwestie niet afgehandeld.

Ten eerste omdat het plagiaat misschien niet beperkt blijft tot intellectuele diefstal. Zu Guttenberg heeft gebruikgemaakt van het wetenschappelijk bureau van de Bondsdag, waar de minister toen lid van was. Misbruik van gemeenschapsgeld ligt op de loer.

Ten tweede omdat de universiteit van Bayreuth is beschadigd. Binnen een week na de eerste onthulling zijn er meer dan zestig gestolen passages opgedoken. De academie was in 2007 blind. Dat Bayreuth meer verstand heeft van Wagner dan van Europa is geen excuus voor dit gebrek aan intellectuele discipline.

En dat is pijnlijker dan het wat smoezelige politieke oordeel. Duitsland, dat zich met reden beroemt op Bildungstradition, kan zich eigenlijk geen minister veroorloven die zo brutaal plagieert.