Groggy? Meteen van het veld

Eén op de tien profvoetballers loopt jaarlijks een hersenschudding op.

Neuropsycholoog Erik Matser wil dat spelers beter beschermd worden.

De Uruguayaanse verdediger José Martin Cáceres raakte Demi de Zeeuw bij het WK voetbal bij een onbesuisde omhaal met zijn linkerwreef midden in zijn gezicht. Foto Reuters Netherlands' Demy de Zeeuw (L) is kicked in the face by Uruguay's Martin Caceres during their 2010 World Cup semi-final soccer match at Green Point stadium in Cape Town July 6, 2010. REUTERS/Mike Hutchings (SOUTH AFRICA - Tags: SPORT SOCCER WORLD CUP IMAGE OF THE DAY TOP PICTURE)
De Uruguayaanse verdediger José Martin Cáceres raakte Demi de Zeeuw bij het WK voetbal bij een onbesuisde omhaal met zijn linkerwreef midden in zijn gezicht. Foto Reuters Netherlands' Demy de Zeeuw (L) is kicked in the face by Uruguay's Martin Caceres during their 2010 World Cup semi-final soccer match at Green Point stadium in Cape Town July 6, 2010. REUTERS/Mike Hutchings (SOUTH AFRICA - Tags: SPORT SOCCER WORLD CUP IMAGE OF THE DAY TOP PICTURE) REUTERS

De graspollen vlogen afgelopen zomer in het rond toen de Uruguayaanse verdediger José Martin Cáceres Demi de Zeeuw bij een onbesuisde omhaal met zijn linkerwreef midden op zijn gezicht raakte. Met gesloten ogen stortte De Zeeuw neer. Enkele seconden later werd hij overeind geholpen, verdwaasd keek hij om zich heen. De Zeeuw speelde nog een kleine twintig minuten door en werd aan het begin van de tweede helft gewisseld.

Of De Zeeuw buiten bewustzijn was is niet goed te zien op de beelden van de WK-wedstrijd Nederland-Uruguay (3-2). En dat is volgens de Helmondse neuropsycholoog Erik Matser ook niet het enige wat telt. „Mensen kunnen na een botsing mentale problemen oplopen, zelfs al zijn ze daarbij niet bewusteloos geraakt”, zegt hij. „Ze hebben dan coördinatieproblemen en problemen met het evenwichtsorgaan, kunnen niet goed meer op hun benen staan.”

Spelers die er zo aan toe zijn moeten door de scheidsrechter uit de wedstrijd worden gehaald volgens richtlijnen die wereldvoetbalbond FIFA enkele jaren geleden heeft opgesteld. Maar dat is niet de praktijk op de Nederlandse voetbalvelden. „De regels zijn er”, zegt Matser. „Maar als je wekelijks het Nederlandse profvoetbal volgt, dan is ook duidelijk dat die regels te traag worden geïmplementeerd. Dat is gevaarlijk.”

De botsing van De Zeeuw, intussen ruim een half jaar geleden, kwam deze week weer in het nieuws, omdat de Ajacied tijdens trainingen zwarte vlekken voor zijn ogen krijgt als hij een bal kopt. Maandag waarschuwde Matser in BNR Nieuwsradio dat De Zeeuws klachten het gevolg zouden kunnen zijn van hersenletsel. Volgens clubarts Edwin Goedhart is daarvan geen sprake, maar de zwarte vlekken van De Zeeuw zullen wel grondig worden onderzocht.

Matser: „In de eerste zes weken na een hersenschudding kan iemand te maken krijgen met duizeligheid, coördinatieproblemen, trager denken en een afname in concentratievermogen. Ongeveer een kwart van de mensen houdt langer last van een verandering in het bewustzijn. Spelers kunnen problemen houden met het maken van snelle inschattingen of het nemen van beslissingen onder tijdsdruk. Dat zijn nu precies vaardigheden die in het profvoetbal cruciaal zijn.”

Jarenlange statistieken tonen aan, aldus Matser, dat één op de tien profvoetballers jaarlijks een hersenschudding oploopt. Hij pleit ervoor dat scheidsrechters groggy spelers van het veld halen, maar vindt ook dat clubs spelers aan het begin van het seizoen mentale tests moeten afnemen. „Het gaat om tests van het geheugen, planningsvaardigheden, concentratie en reactiesnelheid”, zegt Matser. „Denk bijvoorbeeld aan de snelheid waarmee bepaalde rekentaken worden uitgevoerd of aan het het onthouden van figuren of woorden. Zo’n test kan dienen als een baseline. We weten dat de prestaties op dit soort testen na een hersenschudding dramatisch veranderen. Als spelers in botsing zijn gekomen, dan moet zo’n test opnieuw worden afgenomen en vergeleken worden met eerdere resultaten. Een speler kan pas weer wedstrijden gaan spelen als hij terug is op het oude niveau. Op trainingen zou hij tot die tijd moeten spelen met een Full 90, dat is een soort dikke haarband met schokabsorberend materiaal.”

De Tsjechische doelman Petr Cech van de Engelse club Chelsea speelt met een helm die hier enigszins op lijkt. „Maar dat is niet hetzelfde”, zegt Matser. „Over Cech zeg ik verder niets, want ik heb hem behandeld.” Matser werkte tot voor kort bij Chelsea mee aan een ontwikkelingsprogramma voor jonge talenten. „Sinds een jaar begeleid ik meester-pianisten aan de Accademia Pianistica in Imola bij Bologna.”

In een rapport uit 2001 onderschreef de Gezondheidsraad de maatregelen zoals Matser die bepleit, mede op grond van enkele gedegen Amerikaanse en Europese wetenschappelijke studies waarop hij in 2000 promoveerde aan de Universiteit van Maastricht . „Maar er is in Nederland geen enkele club die zich aan deze aanbevelingen houdt”, zegt Matser. „In Engeland gebeurt dat wel. Ook in het American football worden spelers aan het begin van het seizoen getest en van het veld gehaald als ze groggy zijn. Hersenletsel komt in die sport ongeveer even vaak voor als in het voetbal. Er zijn meer botsingen, maar spelers zijn ook beter beschermd.”

Gezien de miljoeneninvesteringen in voetbaltalenten, liggen de maatregelen die Matser bepleit voor de hand: „Als spelers vaker achtereen hoofdletsel oplopen, dan duren de herstelperiodes steeds langer. Uiteindelijk kan er een fenomeen ontstaan dat bekendstaat als parkinsonisme. Je kunt het vergelijken met de echte parkinsonklachten van Cassius Clay [Muhammad Ali], maar dan in wat mildere vorm. Zowel in American football als in het voetbal zijn hiervan concrete voorbeelden bekend.”