Begroeten doet ieder op zijn eigen manier

We begroeten elkaar dagelijks, maar sta je er wel eens bij stil hoe het hoort? Een rondgang door de Frederik Hendrikstraat in Amsterdam.

Suriname„Zoenen? Wij? Neeeee, we kijken wel uit, daar doen we niet aan. Stel dat die ander stinkt? Nee hoor, haha, we zijn niet zo plakkerig als jullie Europeanen!” roept een Surinaamse vrouw in een Turkse kebabzaak. „Alleen die Surinamers in Europa, die worden tegenwoordig ook al zo klef!”

Italië/Frankrijk Europeanen blijken inderdaad vaker ‘klef’. Volgens de Italiaanse masseuse en haar Franse vriendin in het Griekse restaurant zoenen ze twee keer bij elke begroeting, mannen en vrouwen, net als in Spanje. „We zijn wel knuffelig.”

Polen De Poolse ober (33) laat weten dat ze in Polen juist ‘helemaal niet zoenen’: „Wij vragen ook nooit: Hoe gaat het? Zoals jullie in Nederland en Amerika, want in Polen neemt iedereen die vraag en het antwoord veel te serieus en gaat dan heel hard klagen.”

Marokko „In Marokko zoenen we ook”, vertelt de Marokkaanse groenteboer (42) iets verderop. „Mannen en vrouwen onderling vier keer als ze elkaar een tijd niet gezien hebben. We zeggen ook Salam of Ahelen en leggen onze rechterhand op ons hart.” En een vrouw met een man? „Sommige mensen met een baard kun je maar beter geen hand geven”, lacht hij vriendelijk, doelend op orthodoxere moslims. „Een man praat ook niet met een getrouwde vrouw, uit respect. En als vrouw in Marokko moet je geen getrouwde man zoenen of aanraken, dan gaan ze dingen van je denken.” Gelukkig hebben we elkaar zojuist vrolijk de hand geschud.

China In China wordt niet gezoend, volgens Xiue Deng van het acupunctuurcentrum om de hoek. „We schreeuwen heel hard gedag als we elkaar zien, maar lopen ook weer snel langs elkaar heen.”

Het moment waarop je bepaalt of je wel of niet gaat zoenen, hangt in Nederland af van de relatie die je tot iemand hebt. Mark Dingemanse, antropologisch taalkundige en verbonden aan het Max Planck Instituut voor psycholinguistiek in Nijmegen: „Begroeten is een symbool, een afspiegeling van de sociale relaties en gewoontes. Met begroetingen hebben kleine keuzes een heel direct effect.”

Denemarken De Deense kunstenares Mia Lerssi (38), een bekende, geeft me in het café verderop een dikke knuffel nog voordat ik kans zie mijn drie zoenen te lanceren. „Zoenen doe ik dus niet. Voor ons is zoenen heel dichtbij. Die neus op je neus, de lucht door iemands mond. Erg confronterend. Ik noem het ook wel het Nederlandse ‘Slamming cheeks’, dan duw je je wang tegen elkaar zonder echt te zoenen en slaan de brillen tegen elkaar. Wij geven alleen een knuffel als we elkaar heel goed kennen. Ik gaf jou een knuffel, mijn Deense versie van jullie zoenen!”

Engeland „Het is ook een kwestie van klasse”, zegt Engelsman en interieurontwerper Ken Wright (48) in het café. „Ik groeide op in Engeland en Nieuw-Zeeland. Daar wordt alles opgelost met geweld, dus ook de begroetingen: mannen zoenen niet, maar slaan elkaar vrolijk op de rug. In Engeland zoent alleen de hogere klasse netjes twee keer. Hun begrafenissen zijn ook veel gereserveerder. Eigenlijk begroet een land zoals het begraaft.” Volgens Dingemanse markeren begroetingen het begin en het eind van een sociale situatie. Daarom is het ook belangrijk dat begroetingen eenvoudig en herkenbaar zijn. „Anders roept dat verwarring op, in plaats van sociale cohesie. Je moet er ook niet te lang over moeten nadenken.”

Egypte Dat verklaart de verbazing en enige irritatie als ik erover doorvraag: „Begroetingen? Weet ik veel, dat doe je gewoon toch!” zegt de Egyptische wasserettehouder. „Wij geven gewoon iedereen, minister of geen minister, een hand! Wat ik nou onbeleefd vind? Dat hier mensen geen gedag zeggen en gewoon doorlopen als ze chagrijnig zijn. Wat heb ik met die chagrijnigheid te maken! Niets toch! In Egypte nemen we meer tijd voor elkaar.”

Iran „Begroetingen zijn vaak wel anders in een dorp dan in de stad”, vertelt Dingemanse. Iraanse winkelier Sina (21) merkte ook „dat ze in een dorp, waar geen elektriciteit is en geen internet, veel langer en harder in je hand knijpen dan in de stad”.

Griekenland In Griekse dorpen zijn mensen warme begroeters, volgens de Griekse traiteur. „Als je in Kreta vroeger lang was weggeweest, werd je verwelkomd met geweerschoten. Nu is het verboden, maar de politie staat het oogluikend toe”, vertelt hij. Dingemanse: „In een dorp zijn mensen afhankelijker van elkaar en van elkaars welzijn. Dus is het belangrijk hoe je elkaar begroet. In een stad ben je onafhankelijker en kun je gemakkelijker doorlopen.”

Chili De Chileense tapasbarhouder (53) vertelt ook: „Toen ik hier kwam in Nederland was ik wel eenzaam, je weet niet wie er boven je of onder je woont. In een Chileens dorp knuffelen we meer en is de controle veel groter. Hier in de stad kun je weer gemakkelijker vreemdgaan, haha.”

Italië „Wat hier echt onbeleefd is”, volgens de Italiaanse masseuse, „is dat je iemand die naast je staat en meeneemt niet aan anderen voorstelt. Je moet toch erkennen dat zo iemand aanwezig is in de ruimte.”

Japan Met een begroeting worden relaties van respect tussen oud en jong bestendigd of doorbroken. „In Japan”, vertelt Ingrid Beyer (41), eigenares van een Japanse winkel, „moet je vaker en dieper buigen naar gelang iemands status. In zaken moet je ook uitgebreid elkaars visitekaartje bestuderen. Ik schrik soms wel als ik zie dat kinderen een duw op hun hoofd krijgen als ze niet diep genoeg buigen.”

Turkije „In Turkije geven kinderen ouderen een handkus en leggen dan hun voorhoofd op de hand van de oudere”, vertelt de Turkse kebabboer.

Iran In Iran doen jongeren dit ook, maar ze doen ouderen soms ook voor de grap na. „Jongeren onder elkaar steken een beetje de draak met de tradities waarin nederigheid gewoon is”, aldus de Iraanse Sina Sina. „Onderling roepen ze wel uit respect, maar met een knipoog: ‘Ik ben je slaaf!’ En de ander: ‘Nee hoor, ik ben de zolen onder je voeten!’ En de volgende: ‘Nee, ik ben het stof onder de zolen van je voeten!’” Grappig is ook, vindt docente Hasti (42), dat oudere mensen met veel meer wegkomen dan jongeren. „Een oudere vrouw mag opeens een jonge man zoenen, wij niet. En met je linkerhand mag je nooit schudden. Daar heb je dan je, euh, dinges mee gewassen, haha.”

Nederland Wat overeenkomt is dat bijna iedereen erover klaagt dat Nederlanders misschien wel zoenen, maar dat je „altijd afspraken moet maken, spontaan langskomen ho maar”. Een Kroaat in het café gromt bevestigend: „Ik vind jullie maar Robotica.” En flirten doen we hier ook al niet genoeg.

Denemarken Zelfs de Deense Lerssi valt het op: „Dat gezoen doorbreekt wel barrières, maar flirten…wij kijken elkaar in Denemarken een paar seconde aan en bevestigen dat moment. Als mannen hier al flirten, verbergen ze het goed. Hier lijkt het wel alsof vrouwen mannen toestemming moeten geven om dat te doen.”