Washington vecht het uit in Wisconsin

De VS stevenen af op de grootste sociale onrust in decennia. Het protest tegen bezuiniging op ambtenaren in Wisconsin zet de toon.

An estimated 65,000 protestors descended on Wisconsin's legislature on February 19,2011 in the fifth day of mass demonstrations against a Republican plan to bust public workers unions. Demonstrators who have camped out in capitol dome since Tuesday insisted that they will not give up the fight against what they see as a broad plan by Republicans to undermine working people and the Democratic Party they support. AFP PHOTO / Mira OBERMAN
An estimated 65,000 protestors descended on Wisconsin's legislature on February 19,2011 in the fifth day of mass demonstrations against a Republican plan to bust public workers unions. Demonstrators who have camped out in capitol dome since Tuesday insisted that they will not give up the fight against what they see as a broad plan by Republicans to undermine working people and the Democratic Party they support. AFP PHOTO / Mira OBERMAN AFP

Tom-Jan Meeus

Afgelopen weekeinde begaven ook conservatieve activisten uit Californië en South Carolina zich in de straten van het verre Madison. De protesten en stakingen in de hoofdstad van de Amerikaanse staat Wisconsin zijn uitgegroeid tot een nationale kwestie. Vakbonden, scholen, gouverneurs, de president, Hollywood, de olie-industrie en de Tea Party: ze zijn er allemaal van overtuigd dat de uitkomst van het conflict bepalend is voor de sociale onrust die de Verenigde Staten in de komende weken te wachten staat.

Het belangenconflict dat in de noordelijke staat wordt uitgevochten is op zich overzichtelijk. Wisconsin heeft dit jaar een financieringstekort van ruim 12 procent, niet hoog vergeleken met staten als Nevada (45 procent) of Californië (29 procent). De nieuwe gouverneur, de Republikein Scott Walker, wil het tekort aanpakken door te snijden in inkomens en pensioenrechten van ambtenaren. De vakbonden vinden deze plannen niet onredelijk.

Het conflict draait om een ander voorstel: gouverneur Walker wil, zoals hij in zijn verkiezingscampagne beloofde, dat vakbonden voortaan alleen nog mogen onderhandelen over salarissen van ambtenaren. Zeggenschap over secundaire arbeidsvoorwaarden (vakantiedagen, pensioenen, ziektekosten etcetera) is er in de toekomst niet meer bij.

Dit is de casus belli voor de vakbonden. En niet alleen voor hen. De protesten die begin vorige week schuchter begonnen, groeiden uit tot een volksoploop en een bezetting van het Congresgebouw. Schattingen van het aantal betogers van dit weekeinde liepen op tot 70.000: zulke protesten zijn in Madison sinds de Vietnamoorlog niet meer geweest.

Democraten uit het hele land betuigden steun. Ook het Witte Huis. President Barack Obama zei vorige week dat de gouverneur „een aanval op de vakbonden” pleegt. En Organizing for America, het project waarin Obama’s campagnevrijwilligers van 2008 zijn georganiseerd, meldde zich in Madison om de acties tegen de gouverneur te ondersteunen.

Het is in het belang van Obama en Democraten dat de machtspositie van vakbonden intact blijft: zij zijn de voornaamste financiers van Democratische verkiezingscampagnes. Om diezelfde reden zijn Republikeinen er juist op gebrand de macht van de bonden in Wisconsin te breken.

Het conflict werd vorige week een circus toen de Democratische senatoren van de staat zich naar een „geheime locatie” buiten Wisconsin begaven. De gouverneur heeft in principe genoeg (Republikeinse) steun voor zijn plan, maar zolang Democraten niet meevergaderen, mist hij het quorum om het in stemming te brengen. Ook hier spelen Democraten een politiek spel. Door de stemming uit te stellen, hopen zij dat het conflict overslaat naar andere staten als Ohio en Iowa, waar nieuwe Republikeinse gouverneurs willen bezuinigen op hun ambtenaren.

Er komt bij dat de Republikeinen en Obama in Washington een conflict over het begrotingstekort uitvechten waarbij beide partijen op ramkoers liggen. Dit weekeinde besloten Republikeinen in het Huis van Afgevaardigden in te grijpen in het lopende begrotingsjaar. Zij korten op onder meer buitenlandse hulp, de publieke omroep, het onderwijs, de politie, defensie en de douane.

Volgens Republikeinen is het federale begrotingstekort (circa 1.650 miljard dollar ofwel 1.211 miljard euro eind 2011) zo hoog, dat ongebruikelijke maatregelen onvermijdelijk zijn. Hun voorstellen gaan nu naar de Senaat, waar zij zeker sneuvelen: daar zijn Democraten de baas. Een compromis is onwaarschijnlijk en dus komen Republikeinen voor de vraag te staan of zij de federale regering vanaf volgende week op slot doen (inzet). In aanloop naar die dramatische keuze is het voor Republikeinen aantrekkelijk het conflict in Wisconsin op te spelen. Op die manier willen ze laten zien dat maar één partij echt bereid is overheidstekorten aan te pakken.

Zodoende meldden de Tea Party en andere conservatieve activisten zich dit weekeinde met duizenden in Madison. En zodoende beschuldigen beide partijen elkaar nu van astroturf, het optrommelen van demonstranten door (politieke) belanghebbenden.

Het risico voor Obama en Democraten is dat zij zich vereenzelvigen met de vakbonden. Vakbonden zijn impopulair in de VS, zeker de onderwijsbonden die in Wisconsin een hoofdrol spelen. Zo opende Davis Guggenheim, regisseur van An Inconvenient Truth, vorig jaar in een nieuwe documentaire de aanval op de onderwijsbonden: zij zouden verantwoordelijk zijn voor de slechte staat van het openbaar onderwijs.

Voor Republikeinen zijn de risico’s waarschijnlijk groter. Het diepe wantrouwen van Amerikanen tegenover de overheid betekent dat acties tegen regeringsplannen bijna altijd populairder zijn dan prestaties van de overheid. Vergaande plannen van een politieke opponent zijn daarom het ideale middel de achterban tot actie te bewegen – zoals nu in Madison.

En in een land waar de opkomst bij verkiezingen notoir laag is, maakt het activisme van de achterban doorgaans het verschil tussen winst en verlies. Wat Obama’s plannen met de gezondheidszorg waren voor de Tea Party, zijn de plannen van de gouverneur van Wisconsin en Republikeinen in Washington nu voor Amerika’s progressieve activisten. Het feit dat het Witte Huis vorige week Organizing for America meteen naar Madison stuurde, zegt alles: dit is een gevecht dat Obama’s strategen maar al te graag aangaan.