Volgens Zu Guttenberg was er geen sprake van bedrog

‘Verantwoording verplicht’, vindt de Duitse minister Zu Guttenberg. Dus heeft hij na beschuldiging van plagiaat het predikaat ‘dr.’ voorlopig geschrapt.

Hij was net zo zelfverzekerd als altijd. Maar zijn verklaring, gisteren voor een select groepje journalisten, was kort. De Duitse minister van Defensie Karl-Theodor zu Guttenberg overlegt vanaf nu alleen nog met de universiteit van Bayreuth over zijn vermeende plagiaat. Tot het moment dat alles is opgehelderd, ziet hij af van zijn doctorstitel. Op zijn website was het trotse predikaat ‘dr.’ gistermiddag al geschrapt.

De lijfspreuk van Karl-Theodor zu Guttenberg (39) luidt: ‘Verantwoording verplicht’. De minister, die van adellijke afkomst is, heeft tijdens zijn korte loopbaan in het openbaar bestuur veel geïnvesteerd in oprechtheid, burgerzin, politieke integriteit en geloofwaardigheid. Hij is, mede door zijn voorkomen en verademend gewone taalgebruik, binnen enkele jaren uitgegroeid tot de populairste politicus van Duitsland. Jong, aristocratisch en moreel hoogstaand: zulke politici zijn zeldzaam. Ze zijn een voorbeeld voor iedereen.

Des te groter was de schok toen deze week bleek dat hij zich misschien aan plagiaat schuldig heeft gemaakt. En des te groter het gevaar voor Zu Guttenberg: als verantwoording verplicht, zal hij tot achter de komma duidelijk moeten maken hoe z’n proefschrift tot stand is gekomen en welke fouten hij mogelijk heeft gemaakt.

De jurist Zu Guttenberg is gepromoveerd aan de universiteit van Bayreuth op een vergelijking van de grondwetten in de Verenigde Staten en de Europese Unie. Voor zijn Verfassung und Verfassungsvertrag. Konstitutionelle Entwicklungsstufen in den USA und der EU (Uitg. Duncker & Humblot, Berlijn 2007) kreeg hij de aantekening ‘summa cum laude’. Afgelopen woensdag barstte over zijn magnum opus een daverende rel los, die de bewindsman in acute politieke problemen bracht.

De rechtsgeleerde Andreas Fischer-Lescano, hoogleraar aan de universiteit van Bremen, onthulde dat Zu Guttenberg in zijn proefschrift op verschillende plaatsen van anderen zou hebben overgeschreven. Alleen al voor zijn inleiding zou hij een artikel uit de Frankfurter Allgemeine Zeitung hebben gebruikt zonder de auteur – politicologe Barbara Zehnpfennig – met naam te noemen. Het aantal niet genoemde of incorrect vermelde bronnen zou intussen in de tientallen lopen; ze worden belicht op de eergisteren geopende internetsite GuttenPlag Wiki.

Zu Guttenberg, die onkarakteristiek lang zweeg voordat hij op de aantijgingen reageerde, zei gisteren dat hij „actief zal meehelpen” om uit te zoeken wat er mogelijk is misgegaan. Fouten heeft hij „zonder twijfel” gemaakt en die betreurt hijzelf nog het meest. Maar bewuste wetenschappelijke misleiding? Geen sprake van. „De door mij geschreven dissertatie is geen plagiaat.”

Van de universiteit van Bayreuth heeft hij twee weken gekregen om met een schriftelijke toelichting te komen. In het ergste geval, bij aangetoond wetenschappelijk bedrog, kan hij z’n doctorstitel kwijtraken. Als dat gebeurt, zo heet het in Berlijn, verliest hij ook zijn baan als minister. Maar zover is het nog niet, hoewel veel Duitse plagiaatexperts eensluidend in hun oordeel zijn: dit lijkt verdacht veel op overschrijven. Copy and paste op de computer.

Zu Guttenberg heeft met zijn defensieportefeuille al menig politieke storm doorstaan, maar de turbulentie waarin hij nu is verzeild geraakt, doet al het voorgaande verbleken. Bij aanhoudende negatieve publiciteit wordt goed politiek functioneren steeds lastiger. Zijn geloofwaardigheid heeft een deuk opgelopen. En toch geniet hij onveranderd de steun van ‘de straat’. Een kleine enquête leert dat menigeen het vermeende plagiaat als een „links complot” ziet dan wel als „een lastercampagne van jaloerse collega’s”.

De hoogleraar die de plagiaatzaak naar buiten bracht, is door de populaire Duitse pers gebrandmerkt als links. En het zou geen toeval zijn dat het nieuws juist deze week naar buiten kwam, enkele dagen voor belangrijke verkiezingen in Hamburg. Zu Guttenberg heeft door zijn populariteit veel vijanden, ook in eigen gelederen. Maar z’n pen heeft hijzelf vastgehouden, zegt hij, en daarover kan alleen hij en niemand anders verantwoording afleggen.