Westbroek vol flair in stuitende stoeipakjes

ATTENTION EDITORS - PICTURE EMBARGOED UNTIL 0001 GMT, FEBRUARY 18, 2011. Eva-Maria Westbroek (C) performs as Anna Nicole Smith at the Royal Opera House in London in this undated photograph released to Reuters on February 17, 2011. The genteel world of opera on Tuesday collided with that of lurid headlines, strip clubs and Playboy on Thursday when "Anna Nicole", a new work based on the life of the late Anna Nicole Smith, had its premiere at London's Royal Opera House. REUTERS/The Royal Opera/Bill Cooper/Handout (BRITAIN - Tags: ENTERTAINMENT SOCIETY) NO COMMERCIAL OR BOOK SALES. NO SALES. NO ARCHIVES. FOR EDITORIAL USE ONLY. NOT FOR SALE FOR MARKETING OR ADVERTISING CAMPAIGNS. THIS IMAGE HAS BEEN SUPPLIED BY A THIRD PARTY. IT IS DISTRIBUTED, EXACTLY AS RECEIVED BY REUTERS, AS A SERVICE TO CLIENTS. TEMPLATE OUT
ATTENTION EDITORS - PICTURE EMBARGOED UNTIL 0001 GMT, FEBRUARY 18, 2011. Eva-Maria Westbroek (C) performs as Anna Nicole Smith at the Royal Opera House in London in this undated photograph released to Reuters on February 17, 2011. The genteel world of opera on Tuesday collided with that of lurid headlines, strip clubs and Playboy on Thursday when "Anna Nicole", a new work based on the life of the late Anna Nicole Smith, had its premiere at London's Royal Opera House. REUTERS/The Royal Opera/Bill Cooper/Handout (BRITAIN - Tags: ENTERTAINMENT SOCIETY) NO COMMERCIAL OR BOOK SALES. NO SALES. NO ARCHIVES. FOR EDITORIAL USE ONLY. NOT FOR SALE FOR MARKETING OR ADVERTISING CAMPAIGNS. THIS IMAGE HAS BEEN SUPPLIED BY A THIRD PARTY. IT IS DISTRIBUTED, EXACTLY AS RECEIVED BY REUTERS, AS A SERVICE TO CLIENTS. TEMPLATE OUT Reuters

Anna Nicole van Mark-Anthony Turnage door Royal Opera House Covent Garden o.l.v. Antonio Pappano. Gezien: 17 febr, Londen. Nog t/m 4/3. ww.roh.org.uk ***

Ontroerd en aangeslagen – zo stond sopraan Eva-Maria Westbroek gisteravond op het podium van het Royal Opera House. Haar rol als playboymodel Anna Nicole Smith was een triomf, onthaald op extatisch gejuich en gejoel.

Het ís ook een prestatie. Goed, opera grossiert in heftige vrouwen. Van Monteverdi’s Poppea (courtisane) tot 20ste-eeuwse voorbeelden als Lady Macbeth of Katja Kabanova – om er wat te noemen. Maar het leven van Poppea is oud en abstract, en de in 2007 overleden Anna is concreet en van nu. Niet alleen Anna’s zoon stierf op 20-jarige leeftijd een drugsdood, de broer van componist Mark-Anthony Turnage overkwam dat óók. Niet alleen de 89-jarige oliebaron met wie zij trouwde bezocht een stripclub, de clubs in onze eigen stad zitten óók vol. Beste voorbeeld: de alom aanwezige media. In de slotscène doen dansers met cameramaskers Anna Nicole verdwijnen in de lijkenzak waarin eerder man en zoon werden weggeritst. Doek. Dan opent de zaaldeur voor de echte camera’s van BBC en Sky News, die de première van deze geruchtmakende opera willen vastleggen. De grens tussen leven en theater vervaagt.

Is Anna Nicole daarmee ook een geslaagde opera? Ja en nee. Turnage toont dat opera aansprekend en actueel kan zijn, en dat is vijf ballen waard. Eindelijk weer opera over nu. In zijn muziek is Turnage ook kind van zijn tijd. Anna Nicole heeft wortels in de rock, de musical en de jazz. Groot is de rol van percussie, waarmee de handeling wordt opgestuwd en becommentarieerd in exotische kleuren (harde pauken, véél hi-hat) – zoals we van Turnage gewend zijn.

Een ijzersterke vondst is de rol van het koor, muzikaal in beste Broadway-stijl, die de handeling aftrapt. Ze zoemen in op Anna´s levensverhaal: dáár stond haar wieg. En kijk, haar familie! Hallo, Mamma Smith, kom eens uit die ouwe schuur en vertel eens? Het koor heft een vingertje en zingt: „En dit is allemaal echt gebeurd!”

Maar wát er dan allemaal echt gebeurde met Anna Nicole is weinig verheffend, en daar wortelt het probleem van de voorstelling. Tienermoeder werd kipverkoopster, stripteasedanseres, huwde oliebaron, streed om erfenis en stierf aan overdosis. Een leven als een opera, zeker, maar óók een leven als karikatuur van de wansmaak.

Regisseur Richard Jones legde Anna’s rise to faim vast in realistische, snoeiharde suikerkleuren. Haar vader is een incestueuze hillbilly, en zo oogt hij ook. Haar nicht heeft geen tanden. Eva-Maria Westbroek – zelf dochter van een Leidse hoogleraar geofysiologie – verdient eeuwige roem om de flair waarmee ze twee uur rondspringt in de stuitendste fluorescerende stoeipakjes. Librettist Richard Thomas (ook librettist van Jerry Springer – the opera) volgde een zelfde strategie: hij schreef de tekst in lekkerbekkende vette slang, met véél gevloek: Fuck! is hier een aria geworden.

Gevolg is, en zo heeft Turnage zijn opera muzikaal ook opgezet, dat Anna Nicole voor driekwart een snelle komedie is, vol karikaturen (de zaal schaterde het uit), maar zonder veel reliëf. In Anna’s kipfrituur klinken banjo’s – heerlijk en hilarisch. Als zij naar Houston trekt, zingt ze een over-the-top-showaria. Ook memorabel: het vrouwenkwartet in de wachtkamer van de siliconendokter („We are the restless, breastless masses.”).

Maar eendimensionaal is het allemaal wel, met als resultaat dat je je uiteindelijk meer voyeur voelt dan medelevend deelgenoot. Oké, Anna gaat kapot en haar zoon ook. Maar wat gaat het mij aan? Deze Anna is té veel een stoeipop en te weinig een vrouw van vlees en bloed. Waarom is er niet meer ruimte voor reflectie? Westbroek – hoe sterk ook – krijgt weinig kans de diepten van haar dramatische timbre vol te benutten. En die oliemiljardair – een vocaal vitale Alan Oke – was wel oud en geil, maar ook een geleerde. Hier blijft hij een stripfiguur in gouden trainingspak, omdat zelfs het liefdesduet met Anna zo voorbijraast.

Ontroering is er op twee momenten: bij Anna’s rouwaria om haar zoon en in haar levenslamento („America, you dirty whore”). Muzikaal hoogtepunt is een tussenspel in de tweede akte, waarin de meest oorkrullende orkestkleuren (percussie, exotische blazers) opeens wél een laagje dieper graven en een spanning overbrengen die je verder mist. Wat overigens niets afdoet aan de meesterklus van dirigent Antonio Pappano, die al die flitsende koren, schurende jazzklanken en rockcombo´s strak bijeenhoudt.

Het wachten is op de eerste Nederlandse opera over een eigentijds icoon: een recente rockopera over Herman Brood was deze winter wel in Houston, niet in Nederland te zien. En Robin de Raaff koos Marilyn Monroe (en niet Conny Breukhoven) als onderwerp voor zijn nieuwe werk voor De Nederlandse Opera.