‘Verscherping tbs-beleid kabinet betekent privacyschending’

Pieter Baan Centrum in Utrecht.
Pieter Baan Centrum in Utrecht. Foto Rien Zilvold / NRC

Het kabinet wil het moeilijker maken voor verdachten van zware misdrijven om een tbs-straf te ontlopen. Dat schrijft staatssecretaris Teeven van Justitie in een brief aan de Tweede Kamer.

Met het voornemen komt Teeven tegemoet aan de Tweede Kamer, die in meerderheid verplichte tbs eist.

Jaarlijks weigeren ongeveer zeventig verdachten een psychiatrisch onderzoek. Vaak op advies van hun advocaat, omdat het voor onderzoekers dan moeilijker is om een stoornis vast te stellen. Volgens staatssecretaris Teeven blijkt dat te werken, omdat aan deze verdachten minder vaak een tbs-behandeling wordt opgelegd. Daardoor komen veroordeelden die psychisch zijn gestoord soms in een gewone gevangenis terecht. Weigeren loont, aldus Teeven. “Dat acht ik niet acceptabel.”

Verdachten kunnen niet worden gedwongen om mee te werken aan een psychiatrisch onderzoek door het Pieter Baan Centrum. Teeven wil de wet nu zo wijzigen dat het Centrum de beschikking kan krijgen over medische gegevens van verdachten uit het verleden, zonder dat die daar toestemming voor hoeven te geven.

“Een belangrijke verbetering kan worden bereikt door de deskundigen de beschikking te geven over documenten over de verdachte van andere instanties, bijvoorbeeld over (civiele) psychiatrische ziekenhuisopnames in het verleden, etc. Ik zal de verstrekking van die gegevens over verdachten, ook zonder hun toestemming, mogelijk maken, zodat ook andere bronnen de pro justitia-rapporteurs ter beschikking staan. Op deze wijze kan een completer beeld worden verkregen van de geestestoestand van de verdachte, zodat de rechter zich daar - ook zonder medewerking van de verdachte in kwestie - een goed beeld van kan vormen” - Staatssecretaris Teeven

‘Inbreuk op recht van privacy en medisch ambtsgeheim’
“Daarmee verschaft het Openbaar Ministerie zich dus in één keer toegang tot alle medische gegevens van psychiatrische ziekenhuizen van mensen die daar ooit zijn opgenomen”, reageert Folkert Jensma, juridisch redacteur van NRC.

“Het gaat daarbij nog altijd om verdachten, die dus in beginsel onschuldig zijn. Verdachte burgers verliezen daarmee het recht op een vertrouwelijk medisch dossier. Dat is een grote inbreuk op het recht van privacy en het medisch ambtsgeheim.”

Volgens strafrechtadvocaat Wim Anker, die veel tbs-zaken doet, gaat het kabinetsplan “zeker twee bruggen te ver”. Anker zegt dat het plan strijdig is met een drietal belangrijke beginselen, te weten:

  • Niemand in Nederland hoeft aan zijn eigen veroordeling mee te werken.
  • Het gaat “heel erg ver” dat zonder toestemming van de betrokkene de medische gegevens mogen worden opgevraagd.
  • Ook is het een inbreuk op de geheimhoudingsplicht van artsen.

    Bovendien voorziet de wet al in weigering van onderzoek door de verdachte, aldus Anker. Als iemand onderzoek weigert kan de rechter op basis van oude stukken toch tbs opleggen. Teeven wil hier volgens Anker nu met een u-bocht omheen gaan.