Elke partij heeft reden voor nervositeit

In de Eerste Kamer zullen veel zetels van partij verwisselen. Dat kan ook grote gevolgen hebben voor de partijleiders in de Tweede Kamer.

Nederland, Den Haag, 14-2-2011. Foto Maarten Hartman. Vlak voor aanvang van het debat wordt de schmink van Brinkman in de zaal bijgewerkt. rechts naast hem Machiel de Graaf ( PVV ).NOS verkiezingsdebat Provinciale Staten verkiezingen. In gebouw Eerste Kamer. De deelnemers zijn Loek Hermans, lijsttrekker 1ste Kamer VVD, Marleen Barth, lijsttrekker 1ste Kamer PvdA, Elco Brinkman, lijsttrekker 1ste Kamer CDA, Tini Kox, lijsttrekker 1ste Kamer SP, Roger van Boxtel, lijsttrekker 1ste Kamer D66, Tof Thissen, lijsttrekker 1ste Kamer GroenLinks, Roel Kuiper, lijsttrekker 1ste Kamer CU en Machiel de Graaf, de nieuwe lijsttrekker van de PVV voor de Eerste Kamer.
Nederland, Den Haag, 14-2-2011. Foto Maarten Hartman. Vlak voor aanvang van het debat wordt de schmink van Brinkman in de zaal bijgewerkt. rechts naast hem Machiel de Graaf ( PVV ).NOS verkiezingsdebat Provinciale Staten verkiezingen. In gebouw Eerste Kamer. De deelnemers zijn Loek Hermans, lijsttrekker 1ste Kamer VVD, Marleen Barth, lijsttrekker 1ste Kamer PvdA, Elco Brinkman, lijsttrekker 1ste Kamer CDA, Tini Kox, lijsttrekker 1ste Kamer SP, Roger van Boxtel, lijsttrekker 1ste Kamer D66, Tof Thissen, lijsttrekker 1ste Kamer GroenLinks, Roel Kuiper, lijsttrekker 1ste Kamer CU en Machiel de Graaf, de nieuwe lijsttrekker van de PVV voor de Eerste Kamer. Maarten Hartman

Het kabinet regeert nu iets meer dan vier maanden. Maar dat was voorspel, na 2 maart begint het echt. Pas na de uitslag van de Provinciale Statenverkiezingen kan het kabinet zijn eigen toekomst overzien. Blijft het vechten tegen een vijandige Eerste Kamer? Of krijgt het daar een meerderheid? Nu nog kunnen oppositiepartijen dromen dat het kabinet na een slecht verkiezingsresultaat moet opstappen. Komt de senaat in handen van de coalitie, dan weet de oppositie: even geen macht. Voor elke partij staan er ook meer particuliere belangen op het spel.

VVD

Tweede Kamer: 31 zetels (op een totaal van 150). Senaat: 14 zetels (op een totaal van 75), gepeild 17, volgens Synovate.

Optimistisch en flegmatiek: dat is de houding die de VVD aanneemt, zo kort voor de verkiezingen. De ‘dat komt wel goed’-uitstraling neemt niet weg dat er veel op het spel staat. Mark Rutte is de eerste premier die de VVD ooit leverde. Dat schept verwachtingen. Zijn succes straalt af op de partij, zijn problemen doen dat ook. De VVD ontleent een groot deel van haar aantrekkingskracht aan beloften van daadkracht. ‘Orde op zaken’, is niet voor niets de partijslogan. Zo’n imago raak je snel kwijt als de uitvoering van het regeerakkoord tegen grote problemen oploopt. Met een vijandige Eerste Kamer dreigt precies dat te gebeuren.

Kleine tegenslagen in de senaat kan Rutte wel van zich af schudden. Maar als de kern van zijn regeerakkoord – de bezuinigingen van 18 miljard – in gevaar komt, komt Rutte voor een weinig vrolijke vraag te staan: doormodderen, of op zoek naar de nooduitgang. In beide gevallen wordt hij het schoolvoorbeeld van de risico’s van regeren over de flanken.

PvdA

Tweede Kamer: 30 zetels. Senaat: 14 zetels, gepeild 11.

De PvdA hoopt aan te tonen dat Nederlanders dit kabinet niet willen. Dan moet de partij daarvoor ook electoraal bewijs leveren. De droom is om in de senaat de grootste oppositiepartij te blijven, en samen met gelijkgestemden de coalitie het leven onmogelijk te maken. Voor Job Cohen persoonlijk zal een goede uitslag fijn zijn. Hij kan dan de hoop koesteren dat de sluimerende bedenkingen over zijn leiderschap wegebben.

De uitslag kan de PvdA ook een indruk geven of kiezers de polariserende strategie tegenover het kabinet waarderen. Voorlopig lijkt de PvdA geen schuilplek voor ontevreden kiezers te zijn.

Gaat de senaat verloren, dan moeten PvdA’ers accepteren dat ze voorlopig toch echt in de oppositie blijven. Cohen, in zijn ziel bestuurder, zal moeten besluiten of hij lange tijd oppositiepoliticus wil zijn. De PvdA mag dan bedenken of Cohen de juiste man op de juiste plaats is.

PVV

Tweede Kamer: 24 zetels. Senaat: 0 zetels, gepeild 11.

De beweging van Geert Wilders doet voor het eerst mee aan de Provinciale Statenverkiezingen, en zal daarna voor het eerst vertegenwoordigers naar de senaat sturen. Die spelen een grote rol: willen de coalitiepartijen van hun minderheid in de Eerste Kamer af, dan moeten ze stemmen weghalen bij de oppositie. De kans is klein dat de VVD veel D66’ers trekt, nu die partij met de PVV samenwerkt. Het CDA heeft al moeite zijn eigen kiezers vast te houden. Het is aan de PVV om het verwachte verlies van coalitiepartner CDA op te vangen. Kiezers bij VVD of CDA wegkapen is leuk voor de partij, maar levert de coalitie per saldo niets op. Het meest voor de hand ligt dat de PVV stemmen zoekt bij de SP.

Maar voor Wilders gaat eigenbelang voor coalitiebelang. Voor hem zijn de verkiezingen ook een peiling. Hoe reageren kiezers op zijn deelname aan de coalitie? Welke conclusie hij trekt, zal grote invloed hebben op de stabiliteit van de regering.

CDA

Tweede Kamer: 21 zetels. Senaat: 21 zetels, gepeild 10.

Het CDA wacht op de volgende monsternederlaag. Met berusting. Maxime Verhagen, vicepremier en de facto CDA-leider, voorspelde al een verlies van 11 zetels. Die opmerking, en de stelling dat deze verkiezingen veel vroeg te komen om al herstel te laten zien, lijken bezweringsformules. Veel leden zien de toekomst met onrust en angst tegemoet.

In de provincies dreigen nogal wat CDA-bestuurders hun baan kwijt te raken, bij elke partij een recept voor interne problemen. Het CDA is al diep verdeeld, over de samenwerking met de PVV, maar ook omdat de CDA-top die volgens tegenstanders aan leden heeft opgelegd.

De strategie van Verhagen was altijd dat regeren het CDA erbovenop zal helpen. Veel CDA’ers delen die hoop, maar zijn gevoelig voor bewijzen van het tegendeel. Voorlopig profiteren alleen VVD en PVV in de peilingen van regeringsdeelname. Veel meer dan de helft van de zetels in de senaat verliezen – een scenario waar zelfs tegenstanders van samenwerking met de PVV liever niet aan denken – kan het laatste restje hoop de bodem in slaan. Dan vecht Verhagen misschien eerder voor zijn baan dan hij had gedacht.

SP

Tweede Kamer: 15 zetels. Senaat: 12 zetels, gepeild 7.

Wat de SP in haar zestienjarige aanwezigheid in het parlement nooit lukte, meeregeren, krijgt de PVV al na de vier jaar voor elkaar. Dat is een potentieel probleem voor de socialisten. Hoe verschillend ze ook lijken, PVV en SP delen veel, en dus ook kiezers. Het vermogen van Wilders om de zorgen van zijn kiezers wel in regeringsbeleid te vertalen, kan zijn populariteit onder potentiële SP-stemmers verhogen. Het is dus aan SP-leider Emile Roemer om zijn kiezers ervan te overtuigen dat ze beter bij de SP kunnen blijven. Dat lijkt Roemer nu vooral te doen door de PVV te verwijten dat ze de gewone man verraadt door deze coalitie te gedogen. Ook de SP dreigt fors te verliezen in de senaat. Roemer komt er waarschijnlijk niet door in de problemen, de partij heeft even genoeg van leiderschapswissels.

GroenLinks

Tweede Kamer: 10 zetels. Senaat: 4 zetels, gepeild 4.

Hoe kwalijk nemen GroenLinks-kiezers het partijleider Jolande Sap dat zij de trainingsmissie naar de Afghaanse provincie Kunduz heeft gesteund? De uitslag van de Statenverkiezingen zal daarvan een eerste indruk geven. Het zijn Saps eerste verkiezingen. Natuurlijk, ze voert de Tweede Kamerfractie aan, en de verkiezingen gaan eigenlijk over de provincies. Maar het is Sap die overal op tv is te zien. En zij is ook duidelijk over haar inzet: een overwinning voor de oppositie maakt het mogelijk kabinetsplannen tegen te houden.

D66

Tweede Kamer: 10 zetels. Senaat: 2 zetels, gepeild 6.

D66 doet het, als zo vaak, goed in de peilingen. Partijleider Alexander Pechtold doet er alles aan om kiezers ervan te overtuigen dat alleen D66 nog een middenpartij is. Die boodschap is vooral gericht aan twijfelende VVD-stemmers. Pechtold en de zijnen zullen hopen dat ze ontevredenheid bij deze groep over het hier en daar conservatieve sociaal-economisch beleid, of over de (stille) gedoogsteun van de christen-fundamentalistische SGP en de anti-islamitische PVV, kunnen omzetten in echte zetels. Daarmee heeft D66 een sleutelpositie in de strijd om het kantelen van de Eerste Kamer.