Twee documentaire odes aan het nut van lithium voor bipolairen

Evan Scott Perry in 'Boy Interrupted' (NCRV Dokument)
Evan Scott Perry in 'Boy Interrupted' (NCRV Dokument)

Twee weken achter elkaar zond NCRV Dokument een film uit over manisch-depressieve jongeren of, zoals de tegenwoordig gangbare aanduiding luidt, lijders aan een bipolaire stoornis. Lang is gedacht dat de aandoening pas aan het eind van de puberteit zichtbaar wordt, maar dat blijkt niet te kloppen.

De ene documentaire eindigde relatief goed, de tragische afloop van die van gisteren stond al bij voorbaat vast. Boy Interrupted (2009), hier omgedoopt tot Het onderbroken leven van Evan, begint praktisch met de zelfdoding van de 15-jarige Evan Scott Perry. In een nagelaten brief op zijn laptop gaf hij als wens te kennen dat hij vergeten wilde worden. Maar die kans was niet zo groot, als je beide ouders filmmakers zijn, die je hele leven gedetailleerd hebben vastgelegd in homemovies.

De regisseur van de Amerikaanse documentaire is Evans moeder Dana Heinz Perry. Ze is ook min of meer de verteller van zijn verhaal en het is duidelijk dat dit werk voor haar een therapeutische functie had.

Vanaf de leeftijd van een jaar of vijf was duidelijk dat er iets goed mis zat in het hoofd van Evan. Opmerkelijk expliciet begint hij dan al te spreken over zijn wens te sterven. Zijn moeder maakte zelfs foto’s van hoe hij zich als kind wilde ophangen.

Depressies komen veel voor in de families van beide ouders. Ze doen hun uiterste best hem liefdevol te begeleiden en rampen te voorkomen. Het best lukt dat in een particuliere kliniek, waar het verblijf 500 dollar per dag kost. Daar slaat ook de behandeling met lithium aan, een paardenmiddel dat de serotoninehuishouding reguleert en waar bipolairen veel baat bij hebben, al verzetten ze zich doorgaans heftig tegen het gebruik. Het afvlakken van de pieken en dalen van de stemmingswisselingen is geen bijeffect, maar de kern van de werking, en dat is nu juist wat ze niet willen.

Als Evan 15 is, wil hij weer stoppen met de lithium. Zijn ouders en behandelende psychiater gaan na veel overleg akkoord om de medicatie geleidelijk af te bouwen. Vrijwel direct gaat het mis, nu definitief.

In de door de NCRV vertoonde ingekorte versie wordt weinig gezegd over voor de hand liggend schuldgevoel over een verkeerde beslissing. De psychiater denkt dat het weinig zou hebben uitgemaakt, omdat Evan zich realiseerde dat hij als volwassene nooit goed zou kunnen functioneren.

Ook Jeanne, hoofdpersoon van de gelijknamige documentaire van Clinta Forger en Walther Grotenhuis, verzet zich als 15-jarige heftig tegen de lithium omdat ze bang is er dik van te worden. Het leven is niet te harden voor haar en haar omgeving, en als ze uiteindelijk toch overstag gaat, is het positieve effect zeer zichtbaar. Haar gezicht wordt menselijker en ze kan verliefd worden.

Jeanne is gedurende een aantal jaren opgenomen en wat rommelig in de chronologie. Boy Interrupted is een betere film, ondanks de wel erg opdringerig treurende muziek. Beide documentaires zijn eenduidig in hun conclusie: lithium moet, voor altijd.