Spelen met fraude op universiteit

Een collega-onderzoeker doet de ene ontdekking na de andere. Hij is wel slordig, valt je op. Maar je eigen werk moet ook door. Wat doe je? Een online-spel.

Kim Park in haar lab in de interactieve film 'The Lab'.
Kim Park in haar lab in de interactieve film 'The Lab'.

Als er een praatje wordt gegeven over integriteit op het werk, dan hebben de meeste mensen het ineens erg druk. Begrijpelijk. Weinig is saaier dan luisteren naar een uiteenzetting over regels van goed gedrag. En zo denken wetenschappers ook in de nieuwe interactieve online film The Lab.

„Oh nee”, zucht postdoc Hardik Rao, die ploetert tussen de petrischaaltjes. „Dan ben ik nóg later thuis.” Collega Greg gaat zeker niet, zegt hij. Vergist hij zich nooit in alle onderzoeksprotocollen en regels, vraagt een piepjonge collega. „Niet per ongeluk”, spot Greg.

Het is duidelijk. The lab, gemaakt in opdracht van de Amerikaanse overheid, gaat zelf over integriteit in de wetenschap. En over hoe fraude de wetenschap in kan sluipen.

Amerikaanse universiteiten kunnen de film gebruiken om (aankomende) onderzoekers bewust te maken van de ‘gevaren’ van het werken in zware competitie. Je zou het een specialistische Amerikaanse Postbus-51-spot kunnen noemen. Maar véél beter in elkaar gezet. The lab verhoudt zich tot Postbus 51 als een Ferrari tot een Daf – en maakt zo een duf onderwerp prikkelend.

Het leukste is dat je mee mag doen. Je kunt kiezen welk van vier goed gecaste personages je wilt zijn. Daarna wordt het verhaal om de paar minuten onderbroken voor een vraag. „Confronteer je hem nu met je twijfels of laat je het erbij zitten?” Het antwoord bepaalt welk (stukje) scenario zich ontvouwt en zo is een lastige fraudezaak door verschillende ogen te bekijken.

Door die van Hardik Rao uit India bijvoorbeeld. Hij is postdoc, hoopt op een onderzoekscarrière in de VS en maakt te lange dagen. Zijn vrouw aan de telefoon: „Komt het niet uit dat ik zwanger ben? Stoort het je bij je onderzoek?” Tot overmaat van ramp publiceert collega-postdoc Greg telkens prachtige resultaten in toptijdschriften, terwijl Rao in zijn eigen petrischaaltjes nooit iets bijzonders aantreft.

Of je kunt kiezen voor Aaron Hutchins. Als Primary Investigator (PI) van het lab, de baas dus, rent hij voortdurend achter zichzelf aan. Ook zíjn vrouw gaat alleen naar bed. Hutchins moet leren, dat begrijp je snel, dat een goede PI niet alleen prijzen en geld binnensleept, maar ook tijd inruimt voor zijn postdocs en promovendi – voor hun dromen, frustraties en persoonlijke problemen.

Maar de mooiste rol is voor de slimme promovendus Kim Park, 25 jaar, die ver voorloopt op haar onderzoeksschema. Tenminste, tot de briljante Greg vertelt dat hij Park derde auteur heeft gemaakt van een artikel in toptijdschift Nature. Hij verwerkte daarin oude onderzoeksresultaten van haar. “Vergeten te zeggen, sorry. Vergeef je me, sweetheart? En wil je hier tekenen voor akkoord want het artikel moet vandaag de deur uit.”

En dan rolt Park (alias de kijker/speler) van de ene naar de andere vraag. Tekenen of eerst de drukproef van het stuk lezen? En wat als blijkt dat haar gegevens veranderd zijn? Moet ze met iemand praten? Met wie? Haar moeder benadrukt hoe gunstig de publicatie carrièretechnisch gezien is. „Jij deed niks verkeerd. Dan hoef jìj het toch niet te melden?”

Maar de film wrijft het je in als je mee buigt. Denk je goed te doen, in de huid van PI Hutchins, als je de frauderende Greg streng toespreekt? En hem daarna laat vertrekken voor een nieuwe kans elders – o zo menselijk?

Not! Jaren later blijkt dat Greg rustig is doorgegaan met frauderen. Hij heeft de naam van het hele onderzoeksveld besmeurd. Streng word je toegesproken: „Door jouw angst om de naam van je lab te bezoedelen en door jouw arrogantie heb je indirect meegeholpen om het onderzoek op achterstand te zetten en heb je de volksgezondheid [het gaat om medisch onderzoek, red.] op het spel gezet.”

Kim Park komt er ook niet zonder kleerscheuren vanaf – zelfs al speel je haar als heldin. Fijn, want anders was de film al te drammerig geworden. De boodschap is toch wel duidelijk: stap bij fraudevermoedens direct naar de Research Integrity Officer (het vierde personage).

Dat laatste is heel Amerikaans: in Nederland wordt gewerkt met een gedragscode en een klachtenregeling. Maar de rivaliteit, publicatiedwang en subsidiejacht moeten ook Nederlandse onderzoekers bekend voorkomen. Verder aan te raden aan mensen die twijfelen over een carrière in de wetenschap. Zie die vermoeide gezichten: dit staat je te wachten!

De film staat op: http://ori.hhs.gov/TheLab/