Nieuwe zeppelins en trams van Van Genk

Niet eerder getoonde schilderijen van zeppelins en trams van outsiderkunstenaar Willem van Genk zijn te zien in een nieuw boek en kleine expositie in Almere.

De Haagse kunstenaar Van Genk maakte verschillende schilderijen van zeppelins, zoals deze, die na zijn dood in 2005 uit een privécollectie tevoorschijn kwamen. Foto's Museum Dr. Guislain, Gent
De Haagse kunstenaar Van Genk maakte verschillende schilderijen van zeppelins, zoals deze, die na zijn dood in 2005 uit een privécollectie tevoorschijn kwamen. Foto's Museum Dr. Guislain, Gent

In de schilderijen van Willem van Genk zweef je boven de stad, kijk je naar een kleurige, zwevende zeppelin of een zelfbouw trolleybus. De schilderijen van deze Haagse outsiderkunstenaar, van wie onlangs een monografie verscheen, zijn fascinerend en intrigerend, vol tekstfragmenten en verborgen symboliek, samenhangend met zijn obsessies en angsten. In de soms apocalyptische, duizelingwekkende werken ontdek je in de talloze details steeds weer iets nieuws.

De aanleiding voor deze monografie Willem Van Genk bouwt zijn universum is, dat er sinds Van Genks dood in 2005 veel nieuw materiaal gevonden is, vertelt Ans van Berkum, voorzitter van de Stichting Willem Van Genk. Samen samen met het Gentse (psychiatrie)museum Guislain beheert ze het merendeel van zijn werk.

Ze doelt op drie nieuwe schilderijen die bij particulieren en familieleden zijn ontdekt. Museum Guislain trof bovendien in een door Van Genk nagelaten boekencollectie allerlei tekeningen en reisdagboeken aan. Hierdoor geeft deze nieuwe monografie, met talloze illustraties, een vollediger beeld van zijn oeuvre en zijn werkwijze. Van Berkum: „Zo ontdekten we door dat vele nieuwe materiaal bijvoorbeeld meer samenhang in schilderijfragmenten die hij laag over laag met toevoeging van knipsels tot nieuwe werken construeerde.”

Van Genk, die zich ‘De conducteur van alle trolleybussen’ noemde, of ook wel ‘Koning der Stations en …treinen die over de wereld en door mijn kop razen’, behoort volgens Van Berkum internationaal gezien tot de beste en interessantste outsiderkunstenaars.

Hij werd in 1927 in Den Haag geboren, was na twee bloedingen als kind ‘anders’ en later gediagnosticeerd als autist en schizofreen. Een traumatische ervaring was, dat hij tijdens de oorlog door twee Gestapo-mannen ondervraagd en geslagen werd (zijn vader was als verzetsman opgepakt en gevlucht).

Van Genk werkte een tijdje als reclameschilder, maar werd ontslagen omdat hij ‘de randen van het papier bleef verfraaien met overbodige tierlantijnen'. Hij had last van stemmen in zijn hoofd en kwam bij de Arbeidsdienst voor Onvolwaardigen terecht: „Nu hebben ze me bij mongolen gezet. (...) ’t Ergste is, ik heb niks tegen mongolen, maar je neemt hun gewoonten over.”

’s Avonds mocht hij bij de kunstacademie schilderen, omdat directeur Joop Beljon de waarde van zijn werk inzag. Hij woonde bij zijn zus, tot haar dood, daarna in pensions en op kamers.

Vanwege het verschijnen van Willem van Genk bouwt zijn universum is bij architectuurcentrum Casla in Almere tot en met 26 februari een kleine tentoonstelling ingericht met onder andere een niet eerder vertoond ‘zeppelinschilderij’ en een twintigtal tekeningen, zoals een prachtige kleurenprent op A5-formaat van een kanaaltje met aan weerszijden bomenrijen. In het boek wordt voor het eerst De laatste Blauwe tram gepubliceerd, een tekening in dezelfde paarsblauwe tinten als de tram die tot 1958 tussen Den Haag en Leiden reed.

Museum Guislain heeft permanent een halve zaal aan Van Genk gewijd, met schilderijen en zijn modelstation van trolleybussen in Arnhem. Hijzelf zag zijn werken niet als kunstobjecten, maar als onlosmakelijk met hemzelf verbonden. Van Genk deed moeilijk afstand van deze ‘symfonieën, die uit je hersens komen’. Nu wordt volgens Van Berkum circa 150.000 euro voor zijn doeken betaald.

Willem Van Genk bouwt zijn universum, Ans Van Berkum e.a., uitg. Lannoo, 144 blz,. 24,95 €. Expositie t/m 26 febr, Casla, Weerwaterplein 3, Almere