Iraanse oppositie schudt regime wakker

Onrust in het Midden-Oosten

De Iraanse regering steunt de Egyptische opstand, maar de Iraanse oppositie mag de straat niet op. In Jemen worden de betogingen feller, doden vielen er in Bahrein.

Shi'itische demonstranten in Sanabis, bij de Bahreinse hoofdstad Manama, op de vlucht voor traangas. Ze deden gisteren mee aan een betoging tegen hun achterstelling ten opzichte van sunnieten waartoe op Facebook was opgeroepen. Foto AFP Bahraini protesters run for cover from tear gas fired by police to disperse them in the village of Sanabis near Manama on February 14, 2011 during a demonstration called for on Facebook and inspired by similar initiatives which led to the ouster of the regimes in Tunisia and Egypt. AFP PHOTO/STR
Shi'itische demonstranten in Sanabis, bij de Bahreinse hoofdstad Manama, op de vlucht voor traangas. Ze deden gisteren mee aan een betoging tegen hun achterstelling ten opzichte van sunnieten waartoe op Facebook was opgeroepen. Foto AFP Bahraini protesters run for cover from tear gas fired by police to disperse them in the village of Sanabis near Manama on February 14, 2011 during a demonstration called for on Facebook and inspired by similar initiatives which led to the ouster of the regimes in Tunisia and Egypt. AFP PHOTO/STR AFP

Honderdduizenden Iraniërs zijn gisteren de straat opgegaan om te laten zien dat hun protestbeweging nog even sterk is als tijdens de ongekende demonstraties die volgden op de presidentsverkiezingen van 2009. Officieel was het protest aangekondigd als uiting van solidariteit met de opstanden in Egypte en Tunesië, maar dat was voor de betogers niet meer dan een excuus om hun kracht weer eens te kunnen tonen.

De verbazing van de Iraanse leiders – die al meer dan een jaar zichzelf overtuigen dat de oppositiebeweging morsdood is – was voelbaar op straat. De politie was aan het begin van de al een week geleden aangekondigde demonstratie nog niet, zoals bij eerdere demonstraties, massaal aanwezig. De schoolmeisjes met rugzakken en families met kinderen die de Enghelab(revolutie)straat rond drie uur vulden, troffen aanvankelijk slechts verkeersagenten in plaats van de gemotoriseerde brigades van de paramilitaire baseeji’s.

Net als bij de reeks ongekende protesten in 2009, toen miljoenen stedelingen maandenlang demonstreerden tegen de herverkiezing van president Mahmoud Ahmadinejad, probeerden de betogers het centrale Azadi-plein te bereiken. Maar het echte doel was het wakker schudden van een regering die het gehele afgelopen jaar ook zelf lijkt te zijn gaan geloven dat slechts een handjevol „spionnen, hooligans en relschoppers” ontevreden is over haar beleid.

Al snel sloeg de sfeer om. Hand in hand passeerden de betogers de snel opgetrommelde oproerpolitie. Traansgaswolken vulden de lucht terwijl mensen „dood aan de dictator!” riepen. Twee leden van de door de demonstranten gehate baseej militie – bewapend met stokken, loden pijpen en apparaten die elektrische schokken afgeven – werden genadeloos geslagen en getrapt door een groep mannen. Op verscheidene momenten waren er ruzies tussen de reguliere politie en speciale veiligheidstroepen van de revolutionaire garde. Ordebewakers op motorfietsen reden vertwijfeld over met hekwerk afgezette busbanen terwijl demonstranten honend aan de overkant stonden.

Het protest, het eerste sinds 2009, was slim georganiseerd. Afgelopen zondag vroegen de voormalige presidentskandidaten Mehdi Karroubi en Mir Hussein Mousavi toestemming voor een demonstratie om solidariteit met de Egyptische en Tunesische opstandelingen te tonen. De datum was gekozen op de 25ste van de Iraanse maand (Bahman) als verwijzing naar de 25ste Khordad in 2009 (15 juni) toen volgens officiële cijfers drie miljoen mensen protesteerden tegen de regering.

De steun voor de opstanden in Egypte en Tunesië was niet meer dan een excuus van de oppositie om mensen de kans te geven de straat op te gaan. De Iraanse regering steunt zelf de demonstranten in Egypte en Tunesië, waar volgens Iraanse leiders een islamitische revolutie plaatsheeft.

De tactiek is beproefd. In 2009, nadat veiligheidstroepen een einde hadden gemaakt aan de spontane demonstraties na de verkiezingen, regelde de oppositie vervolgprotesten tijdens door de staat georganiseerde revolutionaire vieringen. Tijdens de jaarlijkse protestbijeenkomst tegen Israël werd het protest vrijwel geheel overgenomen door oppositieaanhangers. Hetzelfde gebeurde tijdens de herdenking van de bezetting van de Amerikaanse ambassade en de Iraanse studentendag.

„Wij staan hier voor Iran”, zei een demonstrant gisteren. „Wat ze in Egypte hebben gedaan, proberen wij al sinds 2009. Als onze regering hen steunt, waarom mogen wij dan niet demonstreren in ons eigen land?”

Langs de hele, tien kilometer lange route van het protest hadden schermutselingen plaats, en toen de avond viel, werd er op verscheidene pleinen in de stad nog gevochten met politie en Baseej. Overal leken grote aantallen demonstranten te zijn, meer dan op de meeste momenten in Egypte.

„Iraniërs zijn bereid te sterven, maar accepteren geen vernederingen meer”, riepen ze. Op het Tohidplein in West-Teheran lag de grond bezaaid met stenen. Wegafzettingen werden afgebroken en als obstakels tegen de ordetroepen gebruikt, zeggen ooggetuigen.

Volgens het officiële persbureau Fars waren er slechts „enkele tientallen” mensen op de been. Volgens het persbureau vielen er een dode en verschillende gewonden bij een schietpartij die het werk was van de oppositie. Een politiecommandant zei vandaag dat de slachtoffers leden van de veiligheidstroepen zijn. Het incident geeft aan dat ook sommige demonstranten bereid zijn geweld te gebruiken. In 2009 zijn tientallen demonstranten omgekomen bij acties van met name de Baseej.

Parlementsleden riepen vandaag om de doodstraf voor Karroubi en Mousavi. De nationale aanklager zei dat de honderden arrestanten „snel en hardhandig” zullen worden aangepakt. De oppositie heeft nog geen nieuwe data genoemd voor verdere protesten.

Er zijn steeds meer twee realiteiten in Iran. Aan de ene kant staan de staat en zijn aanhangers die vinden dat elke kritiek gelijk staat aan verraad, aan de andere kant de stedelijke bevolking, een grote middenklasse die hervormingen en steeds verdergaande verandering wil.

„Als niemand toenadering zoekt, komt het op een moment tot een echte explosie”, zegt een demonstrant, een man van 26. „Niet morgen, niet volgende maand, maar dit kan zo niet langer doorgaan.”