Gruweldaad Talibaan of familievete?

De foto van het verminkte Afghaanse meisje Aisha won de eerste prijs bij World Press Photo. Maar zaten de Talibaan wel achter deze wrede daad, zoals het weekblad Time beweerde?

Aisha Bibi op de omslag van Time, dat suggereert dat zij is verminkt door Talibaan. Rechts Aisha Bibi in oktober 2010 met kunstneus. Foto Wire Image This image provided by Time magazine shows the cover of the Aug. 9, 2010 issue, with a photo of Aisha, an 18-year-old Afghan woman. Aisha's nose and ears were cut off in 2009, under orders from a local Taliban commander acting as a judge, as punishment for fleeing her husband's home. (AP Photo/Institute for Time Magaizne, Jodi Bieber) MANDATORY CREDIT: JODI BIEBER - INSTITUTE FOR TIME; NO SALES; MAGAZINES OUT
Aisha Bibi op de omslag van Time, dat suggereert dat zij is verminkt door Talibaan. Rechts Aisha Bibi in oktober 2010 met kunstneus. Foto Wire Image This image provided by Time magazine shows the cover of the Aug. 9, 2010 issue, with a photo of Aisha, an 18-year-old Afghan woman. Aisha's nose and ears were cut off in 2009, under orders from a local Taliban commander acting as a judge, as punishment for fleeing her husband's home. (AP Photo/Institute for Time Magaizne, Jodi Bieber) MANDATORY CREDIT: JODI BIEBER - INSTITUTE FOR TIME; NO SALES; MAGAZINES OUT AP

Plotseling was Aisha, een meisje uit de Afghaanse provincie Uruzgan, hét icoon van de westerse strijd tegen de Talibaan. Het Amerikaanse tijdschrift Time zette haar gruwelijk verminkte gezicht, waar oren en neus van af waren gesneden, vorige zomer op de omslag en stelde dat de Talibaan hier achter zaten. „What happens if we leave Afghanistan”, stond er bij. Volgens Time moeten de westerse troepen langer blijven om dit soort gruwelijkheden te voorkomen.

Het verhaal maakte veel los. ‘Oorlogsporno’, oordeelden tegenstanders. Anderen vonden het emotionele chantage van het Amerikaanse leger om steun te verwerven voor de oorlog. Voorstanders van de publicatie zeggen dat het juist goed is de invloed van de Talibaan op zo’n confronterende manier te tonen.

Mensen in de provincie Uruzgan die Aisha kennen, twijfelen echter aan de versie van Time. Gulam Jan Mohmad, die optreedt als aanklager in de zaak van Aisha, zei deze week tegen het Britse dagblad The Times dat het om een familievete gaat. Hij heeft de schoonvader die verdacht wordt van de gruwelijkheden, opgepakt en verhoord.

Ook hoofdzuster Gul Sherina snapt niet waarom Time zo stellig is. Zij werkt al dertig jaar in het ziekenhuis in de hoofdstad Tarin Kowt en behandelde Aisha toen ze in augustus 2009 werd binnengebracht. „Wie doet dit, wie doet dit”, had Gul geroepen. Daarna was ze hard aan het werk gegaan. „Is je neus er nog? En je oren, dan kunnen we het misschien nog herstellen”, had ze Aisha gezegd. Maar die schudde haar hoofd.

„De Talibaan zitten er achter? Dat is niet mijn indruk”, zegt de verpleegkundige. „Aisha deed niet wat haar man en de familie van haar man van haar verlangden. En dit was de straf.”

Toen Aisha zou worden uitgehuwelijkt, weigerde ze dit en liep ze weg. Ver kwam ze niet. In Kandahar werd ze opgepakt en de trouwerij werd alsnog georganiseerd. Daarna probeerde ze het nog een keer en vluchtte uit het huis van haar man en schoonvader. Toen ze opnieuw werd opgespoord, greep – zo zei Aisha tegen zuster Sherina – haar schoonvader in. „We hebben voor je betaald, we zorgen hier voor je, maar je bent alleen maar ondankbaar", had hij haar toegeschreeuwd, nadat ze het eten te laat had gebracht. Eerst sloeg hij haar met een stok en daarna sneed hij haar neus en haar oren af. Het is niet duidelijk of ook haar man erbij betrokken was. De schoonvader, die inmiddels gevangen is gezet, ontkent elke betrokkenheid. Rechter Alokozai van Uruzgan hoopt dat Aisha snel een aanklacht indient. „Aisha moet precies aangeven wat er is gebeurd, dan kunnen wij de rechtszaak beginnen.”

Van een rechtbank van de Talibaan die Aisha in de bergen tot deze straf veroordeelde – zoals Time stelt – is helemaal geen sprake, stelt zuster Sherina.

Dokter Ajab Nour die op die augustus-middag direct naar het ziekenhuis reed om te helpen, ergert zich aan „de politieke draai” die aan dit soort verhalen wordt gegeven. Kort nadat ze was opgenomen in het ziekenhuis dook Aisha al op bij CNN. De Afghaanse presidentsverkiezingen stonden voor de deur, zei het tv-station, en dit meisje was gestraft door de Talibaan toen ze wilde stemmen. Nour lacht. „Dit klopt ook niet.”

Een voormalige gouverneur van Uruzgan, Asadullah Hamdam, trof Aisha toen ze voor een betere behandeling was overgebracht naar het Amerikaanse Special Forces-ziekenhuisje op Kamp Holland. „Misschien dat haar man banden heeft met de Talibaan, zoals Time schrijft. Maar dat heb ik niet gehoord van haar”, zegt de oud-bestuurder die ook Aisha’s verhaal over een ruzie in de familie aanhoorde.

Volgens hem is de toestand in Afghanistan niet zo zwart-wit als vaak wordt gesuggereerd en dat maakt het land moeilijk te begrijpen. Hij heeft zien gebeuren dat Karzai-aanhangers raketten op Kamp Holland afvuurden, terwijl de media meldden dat het om een aanval van de Talibaan ging. „Tegen wie worden dan de troepen ingezet?”

Voor Wahid Mojhda is het duidelijk waarom Time zich „voor het karretje van het Amerikaanse leger laat spannen”. Mojhda was zelf onderdeel van het Talibaan-regime en koos na 2001 voor een freelancebaan als politiek analist. „De Amerikanen hebben steun nodig voor deze oorlog. Time helpt hen daarbij door te zeggen: er is een duidelijke vijand, daar moet je tegen vechten. En dan win je het. Maar het ligt veel complexer.”

Volgens zuster Sherina is het goed dat er westerse troepen in Afghanistan zijn. „Ze houden Karzai aan de macht en daarom is er nog geen burgeroorlog.” De claim van Time dat de troepen er zijn om te voorkomen dat de Talibaan familiegeweld kunnen toepassen, is niet juist, zegt ze. „Familiegeweld is niet meer of minder geworden met de komst van de westerse militairen. Tijdens de Talibaan was het er. En nu is het er nog steeds. Ik kan je genoeg foto’s laten zien van verbrande vrouwenlichamen. De mannen zijn nog steeds onopgeleid en hebben vaak geen werk. Daar gaat het mis.”