Donner wol it Frysk stimulearje

Wereldwijd zijn talloze bibliotheken en erfgoedinstellingen (oude) kranten, boeken en tijdschriften aan het scannen. Die bronnen worden vervolgens gelezen en doorzoekbaar gemaakt met behulp van OCR – optische tekenherkenning. Dit maakt dat OCR-software wereldwijd een sleutelfunctie is gaan vervullen bij de ontsluiting van historisch drukwerk. Morgen is op de Koninklijke Bibliotheek in Den Haag een bijeenkomst waarop IMPACT, een internationaal samenwerkingsverband dat in 2008 is opgericht om de kwaliteit van OCR te verbeteren, laat zien welke concrete toepassingen er inmiddels zijn ontwikkeld. Last minute aanmelden kan via impact@kb.nl.

De positie van het Fries in Friesland moet verbeterd worden, vindt de regering. Dit was al in het regeerakkoord afgesproken, maar dit weekeinde kondigde minister Piet-Hein Donner van Binnenlandse Zaken de wet ook echt aan. Volgens Donner is de wet nodig omdat de regio’s belangrijker worden als tegenwicht tegen de internationalisering. Bovendien is het Fries volgens hem in Friesland de “gevoelstaal”.

De meeste Nederlanders verstaan overigens nauwelijks Fries, zo blijkt uit een onderzoek van Truus de Vries, studente Fries te Groningen. Zij liet proefpersonen uit allerlei regio’s luisteren naar opnames van dertig Friese woorden zoals bliuwe (‘blijven’) en freon (‘vriend’); gemiddeld werd slechts een kwart van die woorden correct begrepen. Het best scoorden de Groningers en – verrassend genoeg – de Limburgers. Noord-Hollanders scoorden met 23 procent het laagst, misschien omdat ze minder gewend zijn naar afwijkend taalgebruik te luisteren.

De Open Language Archives Community (OLAC) is een gloednieuwe website met gratis en voor iedereen toegankelijke informatie over honderden talen van over de hele wereld (tinyurl.com/nrc-olac). De pagina over het Nederlands bevat 652 bronnen: (Engelstalige) grammatica’s en leerboeken, verzamelingen teksten, geluidsopnames van kindertaal en veel meer.

De Stichting Nederlands, een organisatie van taalliefhebbers die zich vooral zorgen maken over de invloed van het Engels, heeft een ‘sofprijs’ uitgeloofd aan de Hema. Dat bedrijf duidt de meeste cosmeticaproducten namelijk niet meer in het Nederlands aan. De stichting kent ook een ‘lofprijs’ toe, die dit jaar gaat naar de Vlaamse nieuwslezeres Martine Tanghe. Traditioneel wordt de lofprijs ergens in het voorjaar uitgereikt aan de winnaar, terwijl degene die de sofprijs heeft gekregen niet komt opdagen.

„Prawn crackers, Dutch spiced coockies, big battenbergs. Zijn we nog in Nederland? Nee, we zijn bij Albert Heijn, waar de Nederlandse taal niet meer meetelt!” Aldus een fragment uit de jongste nieuwsbrief van de Stichting Taalverdediging, een stichting die ijvert „voor herstel en behoud van het Nederlands”. De stichting houdt het niet bij woorden, maar demonstreert (in november bij een AH-filiaal in Emmen) en voert procedures (tegen de gemeente Rotterdam over tweetalig onderwijs op basisscholen). Voor meer informatie, zie: www.taalverdediging.nl/

Google Translate (translate.google.com) is voor sommigen een bron van vermaak. Wie bijvoorbeeld de zin ‘Onze buurvrouw heeft koolmezen maar wat doet die haan op haar ezel’ in een willekeurige vreemde taal vertaalt, krijgt veel vieze woorden te lezen. Verklaring: vertalingen naar andere talen gaan meestal via het Engels en die kiezen door de gecreëerde context voor de obscene betekenissen. De Engelse vertaling luidt: „Our neighbor has great tits but what does that cock in her ass?”

Het nummer Money for nothing van de Dire Straits mag niet langer op de Canadese radio worden gedraaid. Reden: in het nummer, waarin een Amerikaanse winkelbediende commentaar geeft op wat hij op tv ziet, komt drie keer het woord faggot (‘flikker’) voor. Het verbod heeft in Canada een storm van protest doen opgaan, onder andere van Guy Fletcher, toetsenist van de Dire Straits: „Je moet toch een gedicht of lied kunnen schrijven in een taal die iedere dag gebruikt wordt.” De beslissing blijft desondanks van kracht.

Aan de kaak stellen, een vuurpoef doorstaan, iemand de duimschroeven aandraaien – het Nederlands telt nogal wat uitdrukkingen die teruggaan op martelpraktijken. Over de rijke cultuurhistorie van het martelen schreef dr. Peter Paalvast een interessant boek, waarin ook de herkomst van dergelijke uitdrukkingen ter sprake komt: Martelen en martelwerktuigen in cultuurhistorisch perspectief (ISBN 978-90-484-1671-4, prijs €18,95). Paalvast beschrijft de collectie martelwerktuigen in de Gevangenpoort in Den Haag. Interessante ontdekking: er werd hier al in de vijftiende en zestiende eeuw aan een soort waterboarding gedaan. Overigens werd er op zon- en feestdagen niet gemarteld.

Op de website ‘Beste webpoliticus 2011’ staat een analyse van het taalgebruik van provinciale politici. Onderzocht werd in hoeverre de verkiezingsprogramma’s ‘helder, onderbouwd en Twitterproof’ zijn. Volgens de onderzoekers hebben D66 en de PVV de duidelijkste programma’s, terwijl de PvdA, de VVD en de SP „te compleet” willen zijn. Bij andere partijen verschilt de kwaliteit per provincie. GroenLinks is bijvoorbeeld heel duidelijk in Limburg, maar wollig in Groningen.

Aanstaande maandag is het volgens de Unesco de Internationale Dag van de Moedertaal. De organisatie wil met die dag aandacht vragen voor de verscheidenheid van talen op de wereld. U moet wel goed opletten om er iets van te merken. De dag is sinds de instelling ervan in 2001 nooit erg uitbundig gevierd, en we hebben ook voor dit jaar geen geplande activiteiten kunnen vinden. U kunt ook wachten tot 26 september: de Europese Dag van de Talen.