Corruptiebestrijding heeft in China nog steeds geen prioriteit

In het jongste corruptieschandaal van China komt de corruptiebestrijding pas op de tweede plaats. De baas van het ministerie van Spoorwegen, Liu Zhijun, is ontslagen als partijsecretaris en zal door de Communistische Partij aan een onderzoek worden onderworpen wegens ‘ernstige overtredingen van de discipline’. Hieruit zou de indruk kunnen ontstaan dat politici zich werkelijk zorgen maken over de graaizucht – zeker in het licht van de recente politieke onrust in Egypte en Tunesië. Maar in feite lijkt dit eerder een manier voor het centrum om de macht te consolideren.

Het ministerie van Spoorwegen is het laatste grote monopolie van China. De meeste andere sectoren, zoals de luchtvaart-, de telecom- en de financiële sector, hebben veranderingen ondergaan die meer concurrentie mogelijk maken. De spoorwegsector heeft zich echter tot een klein koninkrijkje ontwikkeld, met een eigen hofhouding, universiteit en ziekenhuis. Het is geen volslagen verrassing dat zich in zo’n ondoorzichtige sector een corruptieschandaal voordoet.

Maar Liu Zhijun lijkt het slachtoffer te zijn geworden van een politiek gevecht. Hij was een prominente tegenstander van de plannen om het departement onder strikter toezicht te plaatsen van de Staatsraad, door het te laten fuseren met het ministerie van Transport. Het lijkt nu waarschijnlijker dat dit ook echt gaat gebeuren. Het ontslag van Liu komt een paar weken voor de jaarlijkse Nationale Volksvergadering in maart, waar vaak over hervormingen wordt gedebatteerd.

Het opnieuw op de rails zetten van het ministerie van Spoorwegen zou goed kunnen zijn voor de openheid op langere termijn, als dat betekent dat er meer controlemechanismen worden ingebouwd. Het departement was juist van plan om tussen 2010 en 2012 meer dan 100 miljard dollar (74 miljard euro) per jaar te investeren, wat Liu aanvoerde ter rechtvaardiging van het bestaan van een afzonderlijk ministerie. Nu de grootste pleitbezorger van hogesnelheidstreinen is verdwenen, zou de weg vrij moeten zijn voor realistischer stemmen.

Ook de consumenten zouden blij kunnen zijn. De investeringen in de spoorwegen zijn omvangrijk geweest, maar lang niet altijd even verstandig. De passagiers klagen dat de tarieven van de hogesnelheidstreinen te hoog zijn en dat de stations te ver van de stadscentra af liggen. Snelheid lijkt een grotere prioriteit dan gemak of veiligheid: de Chinese hogesnelheidstreinen rijden ongeveer 25 procent sneller dan de Japanse, dichtbij de toegestane maximumsnelheid.

Het uitoefenen van kritiek op overheidsfunctionarissen die zich misdragen wordt verwelkomd in China, dat in 2010 slechts een 3,5 scoorde op een schaal van 10 in de corruptie-index van Transparency International.

Maar het lot van Liu zal waarschijnlijk niet het begin inluiden van een nieuwe harde lijn ten aanzien van de graaizucht. Helaas heeft de opvolger van Liu als partijsecretaris niet opgeroepen tot eerlijkheid en transparantie, maar tot stabiliteit en eenheid.

Wei Gu

Vertaling Menno Grootveld