Angst voor gas overheerst debat

Nieuwsanalyse

Minister Verhagen wil CO2-opslag onder de Noordzee onderzoeken. Maar ook dan valt aan transport over land niet te ontkomen.

Paprika's in kas in Bergerden. Verregaand geautomatiseerd en energiezuinig. Foto Flip Franssen Nederland, Bemmel, 31-3-2005 Kas in Bergerden. Paprika, glastuinbouw, kastuinbouw. Hier zijn een tiental grote, nieuwe, hypermoderne tuinbouw bedrijven in bedrijf genomen. Verregaand geautomatiseerd, deels biologisch en energie zuinig. Kastuinbouw, economie, innovatie, vernieuwing. Veel Poolse werknemers, arbeidskrachten, personeel, uitzenkrachten werken hier. In deze kas wordt paprika gekweekt. Arbeidsmigratie uit Polen, tijdelijke werkvergunning, werkgelegenheid, arbeidsethos. personeelstekort werkloosheid, CWI. Vaak worden zij geworven door een uitzendbureau, uitzendburo, in Polen zelf. Foto: Flip Franssen.
Paprika's in kas in Bergerden. Verregaand geautomatiseerd en energiezuinig. Foto Flip Franssen Nederland, Bemmel, 31-3-2005 Kas in Bergerden. Paprika, glastuinbouw, kastuinbouw. Hier zijn een tiental grote, nieuwe, hypermoderne tuinbouw bedrijven in bedrijf genomen. Verregaand geautomatiseerd, deels biologisch en energie zuinig. Kastuinbouw, economie, innovatie, vernieuwing. Veel Poolse werknemers, arbeidskrachten, personeel, uitzenkrachten werken hier. In deze kas wordt paprika gekweekt. Arbeidsmigratie uit Polen, tijdelijke werkvergunning, werkgelegenheid, arbeidsethos. personeelstekort werkloosheid, CWI. Vaak worden zij geworven door een uitzendbureau, uitzendburo, in Polen zelf. Foto: Flip Franssen.

Opslag van CO2 onder het Nederlandse vasteland is voorlopig van de baan. Minister Verhagen (Economische Zaken, CDA) is bezweken voor de publieke afkeer van CO2-transport en -opslag in de omgeving van bewoning. Ook die in Groningen.

„Ik wil geen maatregelen treffen die onnodige onrust veroorzaken bij bewoners als er reële alternatieven zijn”, schreef hij gisteren aan de Kamer. Die alternatieven zijn injectie van CO2 in lege olie- en gasvelden in de Noordzee.

Al eerder was in het zogenoemde Bouwstenenadvies van EBN en Gasunie vastgesteld dat de Noordzee een formidabele opslagcapaciteit biedt. De betrekkelijk kleine lege gas- en olievelden van Barendrecht en Groningen zijn au fond helemaal niet nodig. Toen het felle protest van de Barendrechters afgelopen najaar werd gehonoreerd, viel te verwachten dat ook de Groningers zich niet onbetuigd zouden laten. Verhagen kan niet verrast zijn geweest.

Nu hebben de uitgewerkte plannen voor CO2-opslag bij Barendrecht, waar jaarlijks 400 kiloton CO2 de bodem in zou gaan, plaatsgemaakt voor „bestudering van projectvoorstellen” die mogelijk in aanmerking komen voor steun van de overheid of de EU.

De grootste haast is verdwenen. De opslag speelt geen rol in de verplichtingen die Nederland in het kader van het Kyoto-protocol op zich nam. Daarvoor is de CO2-uitstoot in de periode 2008-2012 maatgevend. Wel zou Nederland bij verdere vertraging zijn positie van technisch voorloper op het gebied van CCS (carbon capture and storage, dat is CO2-afvang en opslag) kunnen verliezen.

De angst voor het gas CO2 heeft het maatschappelijk debat uiteindelijk in zijn greep gekregen. Hoe rationeel de diverse argumenten waren is de vraag. Vast staat dat CO2 geen ongevaarlijk gas is, ook al is het een vast bestanddeel van de atmosfeer. Het kan in concentraties van meer dan 5 à 10 procent snel dodelijk worden.

Ongelukkig genoeg is het gas tamelijk zwaar, zwaarder dan stikstof en zuurstof, waardoor het zich als een deken over het aardoppervlak kan verspreiden. Het meest dramatische voorbeeld van dat gevaar is het plotseling vrijkomen, in 1986, van een grote hoeveelheid CO2 uit het kratermeer Nyos in Kameroen. Honderden mensen zijn daarbij gestikt.

Dichter bij huis heeft het ondeugdelijk functioneren van een CO2-brandblusinstallatie in een lakfabriek in het Duitse Mönchengladbach in 2008 laten zien hoe verraderlijk het gas is. Het CO2 uit de fabriek verspreidde zich onopgemerkt over de omgeving, een honderdtal voorbijgangers werd onwel. Auto’s liepen vast door gebrek aan zuurstof.

Er staat tegenover dat in West-Nederland al een jaar of vijf CO2-transport plaatsvindt via de oude NPM-olieleiding die ruwweg van Pernis naar Amsterdam loopt. Hij voorziet de kassentelers van het Westland en verderop ’s zomers van CO2, dat immers de groei van planten bevordert.

De pijp, diameter 66 cm, heeft een leveringsvolume van 300 kiloton per jaar. De CO2-druk in de leiding varieert, afhankelijk van de vraag, tussen 10 en 22 bar. Tuinders die niet op dit net zitten, laten vaak vloeibaar CO2 in cilinders bezorgen. Er is dus ook veel CO2-transport over de weg, ook naar frisdrankfabrieken. Daartegen wordt nooit bezwaar gemaakt.

Is het CO2-transport door pijpleidingen gevaarlijk? Ingenieursbureau Tebodin heeft de risico’s voor het Barendrecht-project berekend en acceptabel beoordeeld. Onder meer speelde daarin een rol dat de gasdruk in CO2-leidingen erg hoog is, zodat het gas met zoveel geweld uit een lek zou wegstromen dat het vanzelf goed met lucht mengt en verdunt. Ook zou zo’n ongeluk onmiddellijk worden opgemerkt.

Tegenstanders hebben daar tegenin gebracht dat een ongeluk met een zogenoemde ‘impulsloze uitstroming’ ook denkbaar is. Pijnlijk genoeg heeft zich zo’n ongeluk in Nederland ook voorgedaan. Een paar jaar geleden liep uit een klein, onopgemerkt lek in de pijpleiding lange tijd CO2 weg, dat zich over een laag gelegen sloot verspreidde. Eenden in die sloot kwamen om het leven.

Ook al zal het CO2 in de toekomst naar gas- en olievelden in de Noordzee worden gebracht: aan pijpleidingtransport over land valt niet te ontkomen.