Abbas tracht opstand te voorkomen

De Palestijnse president Mahmoud Abbas stuurde gisteren de regering weg.

Met die voor Israël zorgelijke stap wil hij een Egypte-scenario voorkomen.

De Palestijnse president Mahmoud Abbas is in paniek geraakt na de omwenteling in Egypte, zegt de invloedrijke politiek commentator Khalil Shaheen. „Zijn regering was wankel, maar stabiel. Nu alles vloeibaar is in het Midden-Oosten, blijkt hoe weinig het voorstelt.”

In een stap die de grote onvrede onder zijn bevolking moet wegnemen, en een Egypte-scenario moet vermijden, stuurde Abbas’ premier Salam Fayyad gisteren zijn kabinet naar huis. Naar verwachting zullen de meeste van de zestien ministers gewoon weer in zijn nieuwe regering aantreden en zal Fayyad de rest aanvullen met politici die een hardere koers ten opzichte van Israël willen.

Abbas’ regering is impopulair en wordt door de meeste Palestijnen gezien als veel te toegeeflijk. Tekenend was de woede onder Palestijnen die vorige maand ontstond toen de Arabische zender Al-Jazeera documenten publiceerde, waaruit onder meer bleek dat Abbas’ onderhandelaars bereid waren tot grote concessies op voor Palestijnen belangrijke punten, zoals de status van bezet Oost-Jeruzalem en het recht op terugkeer van Palestijnse vluchtelingen.

Het aftreden van de Egyptische president Mubarak, zo wordt nu duidelijk, zal op verschillende niveaus gevolgen hebben voor de relaties tussen Israël en de Palestijnen. Mubarak speelde een bemiddelende rol in de vastgelopen vredesgesprekken tussen de Israëlische regering en de Palestijnse Autoriteit van Mahmoud Abbas. Daarbij bemoeide Egypte zich, via de latere vicepresident Omar Suleiman, met de verzoeningsgesprekken tussen president Abbas’ partij Fatah op de bezette Westelijke Jordaanoever, en de fundamentalistische beweging Hamas in de Gazastrook.

Belangrijker nog, voor Abbas, is het beeld van een bevolking die zich plotseling keert tegen een gehate alleenheerser. Net als Mubarak de afgelopen dertig jaar wordt Abbas voor een belangrijk deel in het zadel gehouden door het Westen en Israël. Hij beantwoordt dat vertrouwen door zich keer op keer naar de onderhandelingstafel te laten lokken, terwijl de bevolking allang niet meer in een vredesproces gelooft.

Dit weekeinde kondigde Abbas parlements- en presidentsverkiezingen aan voor september. Verkiezingen zijn sinds de breuk tussen Fatah en Hamas, in 2007, niet meer voorgekomen. Abbas regeert nu per decreet op de Westelijke Jordaanoever, terwijl Hamas de Gazastrook bestuurt.

Analist Khalil Shaheen, commentator voor de krant Al-Ayyam, noemt deze stap „weinig geloofwaardig”. „Iedere Palestijn weet: er komen geen verkiezingen in september. Daarvoor is eenheid en samenwerking tussen Fatah en Hamas nodig, en die zie ik niet plotseling ontstaan. President Abbas speelt hoog spel. Straks zal hij de verkiezingen weer voor onbepaalde tijd moeten uitstellen en ik vraag me af of de bevolking dat pikt.”

Hoofdredacteur Nasser Lahham van het goed aangeschreven Palestijnse persbureau Ma’an schreef een opmerkelijk kritisch commentaar. Hij wees de verkiezingen van Abbas af en pleitte voor het „neerhalen” van de rivaliserende Palestijnse regeringen in Gaza en Westelijke Jordaanoever. „Het maakte me blij toen de Egyptenaren riepen: ‘het volk wil dat het regime valt’. Net zo blij zou het me maken als Abbas voor ons zou staan en zou roepen: ‘De president wil dat dit regime valt’ (...) De Palestijnen verdienen betere leiders.”

Twee dagen geleden trad onder mysterieuze omstandigheden hoofdonderhandelaar Saeb Erekat af. Erekat, al vele jaren een prominent politicus, werd het mikpunt van de meeste Palestijnse kritiek na het uitlekken van de Palestine Papers. Erekat liet weten zijn werk niet langer te kunnen uitvoeren, omdat medewerkers van zijn kantoor de documenten hadden laten uitlekken. Hij beschuldigt Al-Jazeera er van zijn leven in gevaar te brengen door zo te publiceren.

Palestijnse media houden er eerder rekening mee dat Abbas zijn pion offert om volkswoede tegen de Palestijnse Autoriteit weg te nemen, net zoals hij vanochtend Salam Fayyad de regering liet wegsturen.

Shaheen: „Een harder Israël-standpunt van zijn regering is een stap die Abbas wel moet nemen, wil hij nog draagvlak onder zijn bevolking houden. Er staan in veel steden de komende dagen demonstraties gepland, en als die aanslaan, is een volksopstand tegen Abbas mogelijk. Maar de volkswoede kan zich ook tegen Israël keren en leiden tot meer en heviger demonstraties tegen de bezetting. De Palestijnse bevolking heeft twee vijanden, Israël en de eigen regering, ik weet niet welke vijand het meest zal merken van de ontevredenheid onder de bevolking.”