Hollywood-regisseur vertelt over zijn 35-jarig lidmaatschap van Scientology - FBI onderzoekt mensenrechtenschendingen

David Miscavige, geestelijk leider van de Scientology Kerk. Foto Scientology.nl

De onthullingen van Hollywood-regisseur Paul Haggis over de Scientology Kerk, waarvan hij 35 jaar actief lid van was, versterken het vermoeden dat de beweging zich schuldig maakt aan financiële uitbuiting, indoctrinatie, dwangarbeid en het verstoren van familiecontacten. Een prijs die velen graag betalen voor ‘geestelijke onsterfelijkheid’.

De beweging, die in sommige landen als religie erkend wordt, heeft naar eigen zeggen miljoenen leden wereldwijd. Officiële cijfers zijn nooit vrijgegeven. Tellingen van diverse, onafhankelijke bureaus spreken echter van tienduizenden serieuze leden. De leer is erop gericht de ziel te reinigen, zodat negatieve ervaringen uit het verleden geen remmende werking meer hebben op het bereiken van levensdoelen. Scientology werft actief Hollywood-sterren. Gezichtsbepalende figuren zijn de acteurs Tom Cruise en John Travolta.

In het Amerikaanse tijdschrift The New Yorker doet Haggis, regisseur van de film Crash en scriptschrijver van Million Dollar Baby, deze week zijn verhaal. Een levensverhaal. De reportage, geschreven door Lawrence Wright, heeft de omvang van een boek: 24.620 woorden. De journalist trok alles na: hij dook in de archieven en sprak met leden en andere afvalligen. Kerkwoordvoerder Tommy Davis ontkende de aantijgingen categorisch.

Opgroeien zonder ouders
In de reportage komt de religieuze orde Sea Org er het slechts af. Dit is het hart van de organisatie, waar op het moment zesduizend actieve leden gedisciplineerd worden in de leer van oprichter L. Ron Hubbard (1911 - 1986). Velen groeien zelfs op in de barakken van de Sea Org, afgezonderd van familie en school. Sea Org-leden mogen tijdens de internering geen kinderen opvoeden en moeten zich onthouden van seks voor het huwelijk. Trouwen met een ander lid mag wel. Er heerst een strak regime: vijf uur per dag studeren op de geschriften van Hubbard en daarna tot ‘s avonds laat zware arbeid. Vaak ook ‘werk om het werk’: zoals het schoonmaken van een afvalcontainer met een tandenborstel.

Over de Sea Org doen al vele verhalen de ronde. Een aantal ex-Sea Orgs hebben eerder hun verhaal op televisie gedaan. Zo ook Astra Woodcraft. Zij was zeven toen ze naar een boerderij in Clearwater (Florida) ging, het Mekka van Scientology. Oorspronkelijk voor twee maanden, maar het werd een hele jeugd. Ze trouwde op vijftienjarige leeftijd in de Sea Org met een 22-jarige man en vluchtte toen de organisatie haar tot abortus dwong. Haar ouders heeft ze in die tijd maar enkele keren mogen ontmoeten.

Woodcraft omschrijft de Sea Org als een militair kamp, waarin gesalueerd en gemarcheerd moet worden. Wie zijn taken niet goed uitvoert, of afwijkend gedrag vertoont, loopt het risico om voor enkele jaren verbannen te worden naar het strafkamp Rehabilition Project Force. Soortgelijke verhalen staan ook op Exscientologykids.com. Een initiatief van afvallige Jenna Miscavige, een nichtje van geestelijk leider David Miscavige.

Weglopers moeten 100.000 dollar betalen
Sea Org wordt ook wel vergeleken met het boek 1984 van George Orwell: je bent verplicht om andere leden aan te geven bij verkeerd gedrag, ‘foute’ gedachten worden opgespoord met de E-meter, een primitieve leugendetector. Woodcraft kreeg zelfmoordneigingen omdat ze continu bang was dat anderen haar gedachten konden lezen. Dat Sea Orgs niet massaal weglopen is begrijpelijk: de kerk is alles voor hen, wie vlucht is op zichzelf aangewezen: wereldvreemd, zonder opleiding, zonder werkervaring. Bovendien, zo legt Haggis uit, krijgen weglopers een rekening die kan oplopen tot meer dan honderdduizend dollar. Voor alle cursussen en begeleiding. “Alleen al voor dit ene ding zou ik de kerk graag afbreken”, zegt Haggis. Wie niet betaalt, wordt opgespoord door Office of Special Affairs, de spionagedienst van de kerk.

Handleiding voor de geest

Haggis was 22 jaar toen hij gegrepen werd door de leer van Scientology. Een man duwde hem op straat het zelfhulpboek Dianetics van L. Ron Hubbard in handen. “Jij hebt een geest”, zei de man. “Dit is de handleiding.” En vervolgens: “Geef me twee dollar.” Het boek sloeg aan bij Haggis, die op dat moment nogal worstelde met zichzelf. Maar om een echte Scientoloog te worden moet je doorstuderen. In 35 jaar heeft Haggis meer dan honderdduizend dollar aan cursussen en begeleiding uitgegeven. En nog eens driehonderdduizend aan verschillende initiatieven van de kerk.

Dianetics is een samenvoeging van het Griekse dia (door) en nous (ziel). Hubbard claimde dat je met deze techniek emotionele ballast achter je kunt laten. Het idee: negatieve ervaringen in het verleden bepalen je acties in het heden. Wie ooit ziek geworden is van een bedorven olijf voelt zich bijvoorbeeld al misselijk bij het zien van de vrucht. Die irrationele reactie wordt volgens Hubbard ingegeven door de reactieve geest. Zelfs ervaringen uit vorige levens zouden daarin opgeslagen zijn. Het doel van Dianetics is om die reactieve geest niet meer bepalend te laten zijn voor handelingen. Trauma’s, twijfels, angsten: Scientology belooft dat je die kan uitbannen. Al studerende zou je ‘onstoffelijke ziel’ bevrijd worden van die ‘aardse verontreinigingen’. Het doel is om via dure cursussen op te klimmen van Operating Thetan I tot VIII. Haggis behaalde niveau VII en had daarom groot aanzien binnen de kerk.

Intelligenter, gelukkiger en productiever
In een promotiefilm belooft Scientology een prachtige toekomst:

“Hoe zou het leven zijn als alle pijn die je tijdens het leven ervaren hebt niet langer je vermogens, emoties en gedrag beïnvloeden? Je zou rationeel denken en je rationeel gedragen. De best mogelijke beslissingen maken voor je voortbestaan. Je zou in staat zijn je verbeelding en creativiteit optimaal te gebruiken. Je zou zelfverzekerd zijn, intelligenter, productiever en gelukkiger. Je zou jezelf zijn, vrij om van het leven te genieten en je volledige potentieel te bereiken. In het kort - je verstand zou ‘Clear’ zijn. Dat is het doel van Dianetics.”

Het is dus niet verwonderlijk dat mensen zich aangetrokken voelen tot Scientology. Ook omdat zoveel mensen beweren dat het hun leven veranderd heeft. Toen het boek in 1950 uitkwam hield het 28 weken stand in de New York Times-best-seller list. Er ontstonden spontaan zelfhulpgroepen. Uiteindelijk is daaruit de Scientology Kerk gegroeid. Tot zijn dood in 1986 heeft Hubbard de technieken verfijnd en uitgebreid. Er zouden nu duizenden geschriften zijn, waarvan het overgrote deel geheim is of alleen door leden onder streng toezicht bestudeerd mag worden. Geestelijk leider David Miscavige heeft het publicatiejaar eens aangeduid als het begin van de jaartelling. In de reportage wordt hij neergezet als iemand die er regelmatig op los slaat als een lid hem uit zijn humeur brengt.

Xenu, de buitenaardse despoot
Haggis ervoer helaas niet wat Scientology in het vooruitzicht had gesteld. Hij kampte al die jaren nog steeds met zorgen en ontevredenheid, schrijft Wright. Privé ging het slecht: zijn dochter zag hij nauwelijks en het huwelijk met zijn vrouw, ook een Scientoloog, liep op de klippen. De regisseur had al eerder twijfels over Scientology. Vooral die keer dat hij studeerde voor niveau III. In een afgesloten ruimte mocht hij het geheime studiemateriaal bestuderen. “Ik begrijp het niet”, zei Haggis tegen de supervisor. “Is dit een metafoor?” Nee, antwoordde zijn meerdere: neem het letterlijk.

Nog steeds weigert Haggis te praten over wat hij daar las. Praten over de geschriften is strikt verboden. Zelfs nu dat materiaal op straat ligt. Al sinds 1985, toen de documenten onder hevig protest van Scientology werden behandeld in een rechtszaak. Wat bleek: mensen die op het punt staan een Operating Thetan III te worden, leren van Hubbard dat de aarde 75 miljoen jaar geleden onderdeel was van een rijk met negentig andere planeten. De buitenaardse despoot Xenu besloot op een kwade dag het overschot aan wezens op aarde, destijds Teegeeack genaamd, naar vulkanen te transporteren. Hij gooide er waterstofbommen op, waardoor de zielen vrijkwamen. Deze traumatische ervaringen zou de moderne mens nog met zich meedragen.

Woordvoerder Tommy Davis wordt kwaad als je naar Xenu en Teegeeack vraagt. Hij liep eens weg uit een interview en tot zijn ergernis parodieerde de tekenfilmserie South Park de theorie over Xenu.

Scientology zal wraak nemen

Volgens Haggis doet de FBI momenteel onderzoek naar mensenrechtenschendingen. De kerk zelf ontkent dat. De regisseur is door Scientology aangemerkt als verrader, een gedegradeerd mens en vijand van de organisatie. Hij vreest daarom dat hij nog niet af is van zijn vroegere vrienden. “Deze mensen hebben een lang geheugen”, zegt hij tegen Wright. Hij verwacht dat er op een slinkse wijze wraak genomen wordt. “Ik wed dat ik binnen twee jaar opduik in een schandaal. Iets dat ogenschijnlijk niets met de kerk te maken heeft.” De reportage van The New Yorker besluit met Haggis’ gewaarwording dat zijn religie een sekte is. “Iedereen kon het zien. Ik weet niet waarom ik het niet zag.”

Lees ook: Gedachte-experiment: zo schiep de mens zijn God

Opmerkingen? Mail steven.dejong@nrc.nl