Dit is een artikel uit het NRC-archief
Bekijk hele krant

NRC Handelsblad

Economie

Spiraliserend eiwit snijdt laatste lijntje tussen twee delende cellen door

ImageJ=1.42q unit=micron
ImageJ=1.42q unit=micron

Het duurt ongeveer drie kwartier voordat delende mensencellen die al helemaal klaar zijn elkaar definitief loslaten. Voor die laatste periode bestaat er nog een door een membraan omgeven ‘tunneltje’ tussen beide cellen waardoor nog molecuultransport mogelijk is. Maar het laatste uurtje lijkt er alleen nog maar een verbinding van microtubuli te bestaan (foto A, de tubuli lichten rood op). Die van eiwit gemaakte tubuli vormen ook het inwendige skelet van een levende cel. En het zijn snelwegen binnen de cel waarlangs transport plaats vindt.

Het idee was dat een actieve desintegratie van die laatste nog aanwezige tubulibundel uiteindelijk de celdeling afrondde. Die tubuli moeten wel gescheiden worden, ontdekten Zwitserse en Duitse onderzoekers, maar er is meer (Science express, 10 februari). Zij zagen hoe het eiwit ESCRT-III (ze spreken het uit als escort) in de laatste loslaatfase polymeriseert tot eiwitvezels, die zich in spiralen rond de tubulibundel winden. De vezels zijn 17 nanometer dik (een nanometer is een miljoenste millimeter). Afbeelding B is een computeranimatie van een dwarsdoorsnede van de resterende verbinding. De spiraalvormende eiwitten zijn er nog net als groene ribbels te zien. Ze beginnen bij een eiwitstructuur die al bekend was en het ‘middenlichaam’ heet en die rond de (weer rode) tubuli ligt. Waar de spiraal zich vormt ontstaat een insnoering en uiteindelijk krijgt de spiraal een kegelvorm. De verbinding breekt aan de kegelpunt (afbeelding C).

Mooi om te weten en mooi om te zien. Zeker nu de onderzoekers er ook geschematiseerde computerbeelden van maakten, zoals afbeelding B en C. Maar het is ook ergens goed voor. Kanker kan ontstaan door fouten in de celdeling. Om iets uit te richten tegen kankergroei en -uitzaaiing is het handig om het celdelingsproces tot in moleculair detail te kennen. Wim Köhler