Dit is een artikel uit het NRC-archief
Bekijk hele krant

NRC Handelsblad

Economie

'Pact Merkel en Sarkozy dubbel schadelijk voor eurozone'

Het plan van Merkel en Sarkozy om Europa competitiever te maken, valt slecht. Andere lidstaten voelen zich gepasseerd. Brussel ook. „Het betekent opnieuw onduidelijkheid.”

Het heeft er veel van weg dat Duitsland een flinke Europese faux-pas heeft gemaakt. Eind vorige week presenteerde de Duitse bondskanselier Angela Merkel een Duits-Frans voorstel (zie inzet) om te komen tot een Europees pact om de concurrentiekracht van Europa te versterken. Vanuit Brussel is sindsdien vooral wantrouwen te horen geweest. Van de lidstaten, van de voorzitter van de Europese Raad van Rompuy, van de Europese Commissie en vooral ook uit het Europees parlement.

Het Duits-Franse voorstel, waarvan de status nog niet eens duidelijk is, is verkeerd gevallen. Onrust en onduidelijkheid op een moment dat de financiële markten juist zitten te wachten op doortastende plannen om de toekomst van de euro veilig te stellen.

Duitsland heeft Europa op de ziel getrapt door de andere landen, zonder overleg met de daarvoor bestaande instituties, haar wil te willen opleggen. „We hebben allemaal instellingen die er zijn om tot een akkoord te komen. Nu wordt er iets doorgeduwd en de anderen willen dat gewoon niet”, legt de Belgische econoom Paul de Grauwe uit in een telefonisch interview.

Maar waarom doet mevrouw Merkel dat, die weet dat toch ook?

„Ik denk dat de politiek een grote rol speelt. Er zijn binnenkort verkiezingen in de deelstaten. Angela Merkel wil een vuist tonen omdat er in de straten van Duitsland op dit moment zo’n negatief gevoel is over de reddingsoperaties voor Griekenland en Ierland enzo. Merkel was wel verplicht om daar aan mee te doen maar ze wil tegelijkertijd tonen dat Duitsland dat niet zonder voorwaarden doet en zijn wil kan opleggen.”

En waarom doet Frankrijk daar dan aan mee?

„Ik heb daar geen echt goede verklaring voor tenzij het een beetje megalomanie van Sarkozy is om mee te doen met de groten en te tonen: wij zijn hier de baas.

Want inhoudelijk lijkt het ook nergens op. De voorstellen in dat plan hebben absoluut niks te maken met de problematiek in de eurozone. Neem die pensioenleeftijd. Natuurlijk moet die opgetrokken worden. Maar het is toch niet zo dat de crisis in de eurozone is losgebarsten omdat de pensioenleeftijd niet op 67 jaar ligt? Dat is toch lachwekkend?”

Het voorstel ademt de sfeer van een politieke unie.

„Ja, de richting was de goede. Wij moeten inderdaad in de richting gaan van een politieke unie. We zullen op een aantal gebieden soevereiniteit moeten overdragen aan Europese instanties. Maar het moeten gebieden zijn die inderdaad belangrijk zijn voor de stabiliteit van de eurozone. Het pensioen is dat absoluut niet.

Verkeerde plan op het verkeerde moment?

„Ja, de schade is dubbel. Ten eerste betekent het opnieuw onduidelijkheid wat er zal gaan gebeuren, omdat er discussie is over de methode en de inhoud. Er zal veel twijfel ontstaan die opnieuw existentiële angst over de euro op gang kan brengen. En ten tweede is dat hele idee van politieke eenmaking in een verkeerd daglicht gebracht. Want als politieke eenmaking eigenlijk een Duits dictaat is, ja dan gaan veel landen zeggen:daar willen we absoluut niks mee te maken hebben.”

Wat is de relatie tussen dit plan en het noodfonds? Zijn dit onderhandelingen?

„Ik denk dat dat de hele manoeuvre is. Het noodfonds zal inderdaad meer middelen moeten krijgen. De Duitse publieke opinie is daar heel erg tegen. Dus moet Angela Merkel wel met een grote stok naar buiten komen en dreigen op allerlei manieren zodanig dat de anderen zich plooien naar de wensen van Duitsland. Dat is meer politiek theater dan economische analyse.”

Hoe gaat dit verder, voor wat het noodfonds betreft, want Duitsland wil dus wat terughebben?

„Duitsland heeft al wat bereik. Het Stabiliteitspact is strenger geworden. Er is druk van alle kanten om in al die landen ook in de nationale wetgeving een soort budgetgrens in te brengen. Wat wil je nog meer? Wat er echt zou moeten gebeuren is dat er bepaalde delen van het economische beleid, het loonbeleid, het budgettair beleid versterkt worden, beter gecoördineerd.”

Kan Brussel dat initiatief terugpakken. Zullen Duitsland en Frankrijk zich daarin voegen.

„Ze zullen wel moeten. Ze zullen in elk geval over de inhoud moeten willen praten. Het goede aan de hele zaak is dat de bal aan het rollen is geraakt.

Er moeten dingen gebeuren in de richting van meer politieke unie. Maar over de inhoud zal nog veel moeten worden gepraat. En daar kunnen de Duitsers niet honderd procent hun wil opleggen.”

Wat is volgens u de belangrijkste volgende stap?

„Op korte termijn is dat dat het noodfonds wordt uitgebreid en meer bevoegdheden krijgt.

Daar zitten de financiële markten op te wachten omdat er grote onduidelijkheid is over de bereidheid van de landen om elkaar te hulp te komen in een situatie van financiële crisis. Dus dat is het belangrijkste.

Als daar geen akkoord over komt, dan komen we opnieuw terecht in een financiële storm. Ik ben ook voorstander van stappen in de richting van gezamenlijke euro-obligaties als eurolanden. Op die manier kun de eurolanden een politiek signaal afgeven dat ze gezamenlijk verantwoordelijk zijn voor de goede afloop. Dan zullen de financiële markten ook vertrouwen krijgen.

Want het probleem van vandaag is dat bij elke financiële opstoot de markten existentiële vrees krijgen voor de euro. Dat is buitengewoon destabiliserend en daar moeten we uit komen.

We moeten duidelijk maken dat, wat er ook gebeurt, de eurozone blijft bestaan. En dat kan alleen maar door commitments, niet door ‘cheap talk’. Een gezamenlijke eurozone uitgifte is zo’n commitment.”

Maar Duitsland en Frankrijk hebben de zaak nu toch wel aan het rollen gebracht?

„Ze hebben de bal inderdaad aan het rollen gebracht, dus in die zin is dat een goede zaak. Maar die bal moet nu in een andere richting gaan rollen. En iedereen moet er achteraan willen lopen.”