Dit is een artikel uit het NRC-archief
Bekijk hele krant

NRC Handelsblad

Leven

Nieuwste feestdag

Valentijnsdag. In mijn acommerciële onnozelheid wist ik niet wie Valentijn is of was en evenmin dat er een dag naar hem genoemd is, laat staan waarom. Wel had ik al lang geleden van hem gehoord, dankzij ChetBaker, die My Funny Valentine zo prachtig heeft gezongen. Ieder aanknopingspunt is goed zolang je een laptop tot je beschikking hebt. Dus ging ik bij Google te rade. Daar werd ik wel bediend maar in eerste aanleg niet op mijn wenken. De zoekmachine had het logo veranderd. Deze keer waren de letters omgebouwd tot een soort |patrijspoorten. Nog denkend dat ik op die manier iets naders over Valentijn te weten zou komen, klikte ik op zo’n patrijspoort. Kreeg nadere informatie over Jules Verne. Op deze dag(8 februari) was het 183 jaar geleden dat de schrijver werd geboren. Geen kroonjaar, maar als het over Jules Verne gaat, blijf ik lezen.

Iedere encyclopedie brengt de lezer op dwaalsporen. Als Aldous Huxley zich verveelde, pakte hij de Brittanica, een willekeurig deel en er was altijd wel iets waarin hij zich wilde verdiepen. Liefhebbers van encyclopedieën zijn als loslopende honden die vrolijk, vol belangstelling voor alles, met hun neus langs de grond over straat rennen. Met Google is het nog erger. Een encyclopedie bestaat uit tenminste een paar dikke delen. Google weegt niets en je hoeft alleen de toetsen aan te tikken om iets op te zoeken. Maar: je moet bewust kiezen terwijl je, lezend in de oude encyclopedie, het lekkers voor je ogen gegooid krijgt.

Al googlend kwam ik tenslotte terug bij Chet Baker, de geniale Amerikaanse trompettist en zanger die in 1988 in Amsterdam aan de Prins Hendrikkade uit een hotelraam is gevallen, of gesprongen; dat weten we niet. Op YouTube speelde en zong hij het ontroerende liedje. Prachtig. Maar wat zag die man er uit. De vermagerde, benige kop van een verslaafde. Hij miste zijn rechter snijtand. Maar nog eens: deze voorstelling was volmaakt. Opgenomen in Tokio, 1987.

Zoek de funny Valentine op en overtuig uzelf. Er is ook een zangeres die het nummer zingt, Chaka Khan, mooi, maar ik vind Chet beter. En dan kun je op je scherm een vraag beantwoorden. Leuk? Zo word je onbarmhartig teruggesmeten in de eigen tijd. Dit is een sentimenteel, gevoelig liedje over iemand die zielsveel houdt van degene voor wie hij/zij het zingt, vervuld van liefde ondanks al haar/zijn tekortkomingen. Als er iets is waarop het woord leuk niet van toepassing is, dan is het wel dit nummer. Leuk is een term van de hypermoderne gelijkschakeling. De armoede van de fun.

Intussen wist ik nog steeds niet wie Valentijn is, of was. Google had me niet uit de nood geholpen en dus ging ik terug tot een oudere bron: de Winkler Prins, vijfde druk, deel 16, verschenen in 1938. Eerst stuitte ik op Valentinus, een christelijke gnosticus die omstreeks 160 is gestorven. Daarna kwam François Valentijn (1666-1727), een predikant die naar Java vertrok en de eerste encyclopedie over Nederlands Indië heeft geschreven. Tenslotte Valentijn en Ourson, een oud-Franse vertelling, in de Nederlandse vertaling onder de titel Valentijn en Urzijn verschenen in 1640. Dat zag er veelbelovend uit, Urzijn zou de geliefde kunnen zijn, maar Winkler Prins gaf geen nadere inlichtingen.

Wie is Valentijn? Waarmee heeft hij zijn car-rière gemaakt? Hoe komt het dat op 14 februari geliefden elkaar cadeautjes geven? Wat voor historische daad heeft hij daarvoor moeten verrichten? En wat is er de oorzaak van dat we in de Lage Landen pas de laatste jaren meer van hem horen? Ik gun alle geliefden alle prachtige geschenken, de vreugde van het geven en het geluk van het krijgen. Niet uitgesloten dat Valentijnsdag de volgende onvergetelijke dag wordt. Maar toch heb ik een bang vermoeden.

Ik ben van een generatie voor wie Kerstmis een godsdienstig feest was, als je geloofde. Voor heidense kinderen als ik draaide alles om SintNicolaas en dan vooral om wat hij door de schoorsteen gooide. Kerstmis was vooral van belang omdat daarna de bomen werden verbrand. Nu vieren we die twee dagen met steeds groter bacchanalen van het consumentisme. Intussen is Valentijnsdag in opkomst. De middenstand, de cadeautjeswinkels, de warenhuizen, de supermarkten zetten zich schrap om iets aan de liefde voor onze allernaaste te verdienen. Zelfs Radio 4, ‘de klassieke muziekzender’ (die steeds verder wordt omgebouwd tot een kwek en kwebbeldoos) is bezig ons geestelijk te mobiliseren.

Hee Montag, hou eens op met dat gemopper! Als je geen zin hebt in Valentijn, ga dan een beetje in het Vondelpark wandelen. Denkt u dat ik daar met rust word gelaten? En wie is nu die Valentijn?