Dit is een artikel uit het NRC-archief
Bekijk hele krant

NRC Handelsblad

Politiek

Front tegen Iran verder verzwakt

Veel Arabische leiders kijken bezorgd naar de gevolgen van de val van president Mubarak voor de machtsbalans in het Midden-Oosten. Die was al aan het schuiven.

30 januari - Buit wordt plunderaars afgenomen en opgeslagen. Egyptian volunteers store looted goods confiscated from looters inside a mosque in Cairo, Egypt, Sunday, Jan. 30, 2011. With the police having disappeared from the streets, residents reported gangs of youths, some on motorbikes, roaming the streets, looting supermarkets, shopping malls and stores. Some of the gangs made it to affluent residential areas in the suburbs, breaking into luxury homes and apartments. The crackle of gunfire could be heard in the city center as well as outlying districts. (AP Photo/Amr Nabil)
30 januari - Buit wordt plunderaars afgenomen en opgeslagen. Egyptian volunteers store looted goods confiscated from looters inside a mosque in Cairo, Egypt, Sunday, Jan. 30, 2011. With the police having disappeared from the streets, residents reported gangs of youths, some on motorbikes, roaming the streets, looting supermarkets, shopping malls and stores. Some of the gangs made it to affluent residential areas in the suburbs, breaking into luxury homes and apartments. The crackle of gunfire could be heard in the city center as well as outlying districts. (AP Photo/Amr Nabil) AP

Veel Arabische leiders betreuren vandaag het aftreden van de Egyptische president Mubarak. In zijn uur van nood steunden zij hem openlijk of verholen. Het Saoedische leiderschap bijvoorbeeld waarschuwde vorige week de Amerikaanse regering dat het de hulp aan Mubarak zou overnemen als Washington die als drukmiddel zou afsnijden.

Sommige leiders zijn bang dat hun eigen ontevreden burgers wel eens extra kracht kunnen putten uit Mubaraks val om democratische hervormingen af te dwingen. De meeste Arabische landen hebben dezelfde problemen als Egypte – hoge (jeugd)werkloosheid, lage lonen, corruptie, politieke repressie én betogers – en hun heersers willen allemaal wel graag aan de macht blijven.

Maar er speelt meer mee. Arabische leiders maken zich grote zorgen over de stabiliteit van de regio. „Revolutie, revolutie tot de overwinning!”, scandeerden duizenden betogers gisteren in de Egyptische hoofdstad Kairo. Dat is een angstaanjagend geluid voor koningen en presidenten die nog rechtstreeks te maken hebben met de gevolgen van de laatste omwenteling, de Iraanse islamitische revolutie in 1979.

Die verjaarde juist gisteren en president Ahmadinejad verklaarde triomfantelijk dat „een nieuw Midden-Oosten verrijst zonder het zionistische regime en zonder Amerikaanse inmenging, een plaats waar de arrogante mogendheden geen plaats hebben”. De Iraanse autoriteiten hebben hun eigen oppositie in 2009 over een periode van een half jaar naar huis geslagen. Het is oppositieleiders Karroubi en Mousavi verboden maandag een solidariteitsbijeenkomst met de Egyptische protestbeweging te organiseren uit angst dat deze in een demonstratie tegen het regime verandert.

Maar de Egyptische betogers zijn voor propagandadoeleinden ingelijfd door het islamitische regime in Teheran. In de Iraanse berekening volgt op Mubarak, waarmee de betrekkingen slecht waren, hoe dan ook een bewind in Kairo dat grotere afstand zal bewaren tot de Verenigde Staten en Israël. Onder de Egyptische bevolking is het bondgenootschap met de VS en Israël erg impopulair. Op het Tahrirplein waren portretten van Mubarak met een Davidsster te zien.

De koningen van Saoedi-Arabië en Jordanië voerden met Mubarak de oppositie aan tegen Iran, dat zij ervan verdenken in het geheim kernwapens te ontwikkelen en zo zijn machtspositie doorslaggevend te versterken. Een van de eerste WikiLeaks-onthullingen was dat de Saoedische koning Abdullah Washington had opgeroepen tot een militaire aanval op de Iraanse nucleaire installaties.

Die Arabische oppositie is nu verder verzwakt. De laatste jaren is de machtsbalans in het Midden-Oosten al geleidelijk gaan schuiven in het voordeel van de losse alliantie van Iran, Syrië en Turkije en in het nadeel van de VS en Israël en hun Arabische bondgenoten. De laatste aanwijzing hiervan was de val van de door Washington gesteunde premier Saad Hariri in Libanon. Een door de Iraanse bondgenoot Hezbollah geselecteerde kandidaat-premier kreeg vorige maand een mandaat van het Libanese parlement om een nieuwe regering te vormen. In Beiroet werd gisteravond vuurwerk afgestoken na de bekendmaking van het aftreden van Mubarak.

Ook in de Gazastrook werd de val van Mubarak gevierd. Zijn alliantie met Israël kwam onder andere tot uiting in zijn medewerking aan de blokkade van het gebied, waar een andere bondgenoot van Iran, de Palestijnse organisatie Hamas, de macht heeft. Het nieuwe bewind in Kairo, ook al komt dat uit de naaste omgeving van Mubarak, zal coöperatief zijn.

Saoedi-Arabië moet ook niets hebben van Hezbollah en Hamas, in Saoedische ogen niet anders dan vooruitgeschoven posten van Iran. Minister van Buitenlandse Zaken prins Saud al-Faisal veroordeelde twee dagen geleden nog in een toespraak in Marokko „openlijke inmenging” door andere landen in Egypte. Het was duidelijk dat hij doelde op de herhaalde oproepen van Amerikaanse leiders tot Mubarak om de machtsoverdracht te versnellen. „Wij drukken onze sterkste afkeuring en scherpste veroordeling uit”, zei hij.

Een enkel Arabisch land is heel tevreden over de ontwikkelingen in Kairo. Syrië heeft zich altijd verzet tegen het Egyptische vredesverdrag met Israël. Syrië is ook een van de heel weinige Arabische bondgenoten van Iran. Jarenlang verkeerde het in een zwaar internationaal isolement omdat het zich tegen de westerse orde keerde. De afgelopen twee jaar is Syriës positie al langzaam verbeterd. Voor president Assad ziet de toekomst er niet slecht uit.