Dit is een artikel uit het NRC-archief
Bekijk hele krant

NRC Handelsblad

Milieu en natuur

Dr. Zeepaard test lampen

de proefjesfabriek

Hoe werkt een spaarlamp? Met een ballon kun je dat snel onderzoeken.

Wat heb je nodig? - Een ballon, droog haar, een spaarlamp en een donkere plek.

Wat moet je doen? - Blaas de ballon op en knoop hem dicht.

- Ga met spaarlamp en ballon naar een donkere plek.

- Wrijf de ballon over je haren.

- Hou dan de ballon heel dicht bij de spaarlamp. Beweeg hem een beetje heen en weer. Zie je wat er gebeurt?

Hoe kan dat? Raar maar waar: de lamp geeft licht. Dat zit zo. Als je met de ballon over je haar wrijft, springen er minuscule deeltjes van je haar naar de ballon. Het zijn ‘elektronen’ en ze dragen elektrische lading. Na een tijdje zit er dus elektrische lading op de ballon.

In de spaarlamp zit een gasmengsel. Als de ballon met elektrische lading daarbij in de buurt komt, dan ontstaan in het gas ook geladen deeltjes. Ze bewegen naar de ballon toe of er juist vanaf. Dat hangt af van hun lading. [Elektronen, met negatieve lading, bewegen er van af. ‘Ionen’, gasatomen die een elektron verloren hebben en positieve lading dragen, bewegen er naartoe.]

Ingewikkeld. Het belangrijkste is dat die geladen deeltjes onderweg botsen tegen kwikatomen in het gas. En dan geven die kwikatomen licht. Dat ultraviolet licht is onzichtbaar voor mensenogen. Maar de witte verf op de binnenkant van de spaarlamp zet het ultraviolet licht om in licht dat je wel kunt zien.

Dus: lading-beweging-botsing-licht. Heel anders dan in een ouderwetse gloeilamp. Wat zou er gebeuren als je daar een ballon bij houdt?