Dit is een artikel uit het NRC-archief
Bekijk hele krant

NRC Handelsblad

Politiek

'De bereidheid om samen te werken is meegevallen'

Cultuurvertegenwoordigers kwamen gisteren naar de Tweede Kamer om hun standpunten toe te lichten en vragen te beantwoorden. Doel: plannen maken om samen slim te bezuinigen.

„Ik had er zo drie kunnen doodmaken”, fluisterde regisseur en actrice Adelheid Roosen op de publieke tribune. De politici bevielen haar niet. En bij de garderobe riep ze dramatisch: „Mijn lichaam doet pijn van het aanhoren van die verhalen!”

Aan een rondetafelgesprek tussen politici en de cultuursector in de Tweede Kamer werd gisteren een flinke portie acteursgeweld toegevoegd. Ook actrice Halina Reijn hield een hartstochtelijk pleidooi, waarin ze wees op de internationaal hoog aangeschreven status van het Nederlands toneel.

In de stoomcursus ‘kunstsector voor Kamerleden’ trokken 37 cultuurvertegenwoordigers voorbij om hun standpunten en werkzaamheden toe te lichten, cijfers te verschaffen en vragen te beantwoorden. Dat bleek nuttig, om meerdere redenen, zoals toen Tofik Dibi (GroenLinks) iets vroeg aan iemand van wie hij de naam even niet wist (Pijbes, antwoordde de directeur van het Rijksmuseum zacht).

Al bij de eerste inspreker, Ad ’s-Gravesande van belangenvereniging Kunsten ‘92, leek het een onvriendelijke confrontatie over de door het kabinet voorgenomen bezuinigingen van 200 miljoen te worden. Hij presenteerde vier scenario’s: bij alle kleine instellingen die nu rijkssubsidie krijgen de subsidie weghalen, of juist bij alle grote, of alle subsidie weg bij de instellingen buiten de drie grote steden of juist ‘weg met de grachtengordel’. Provocerende opties, vast bedoeld om de onhaalbaarheid van de plannen te onderstrepen, maar Bart de Liefde (VVD) had er geen zin en vroeg of ’s-Gravesande van plan was ‘langs de zijlijn te blijven mokken’.

Na afloop zei het Kamerlid dat niettemin dat de bereidheid van de sector om samen te werken hem was opgevallen. Ook de woordvoerder van de andere regerende partij, Marieke van der Werf (CDA), zag na afloop mogelijkheden om samen slim te bezuinigen. „Praat met ons!”, was dan ook enkele keren het verzoek van directeuren. Deze sessie krijgt zeker vervolgen.

Mocht de sector de illusie hebben gehad dat alle waarschuwingen effect op de bezuinigingsplannen zouden sorteren, dan had men het mis. Jet de Ranitz, zakelijk leider van het Nederlands Danstheater zei plastisch: „Als je veertig procent gaat bezuinigen, dan wil je kennelijk geen gezelschap op dit niveau: wereldklasse. Dan moet je wel de ballen hebben om dat toe te geven, want dan heb je een probleem.”

Serieuze problemen en voorstellen kwamen er genoeg voorbij. Regisseur Ola Mafaalani van het Noord-Nederlands Toneel vertelde dat ze een kwart minder voorstellingen verkocht voor komende seizoenen, omdat theaters op zeker willen spelen. Jan Zoet, directeur van de Rotterdamse Schouwburg, zei van zijn kant: „Het is nu al vaker donker in Rotterdam. Het is goedkoper een zaal een paar avonden dicht te houden.”

Henri Broeren van het Limburgs Symfonie Orkest deed de suggestie de publiekscijfers die mede de hoogte van de subsidie gaan bepalen, te verrekenen met demografische gegevens. In dat geval doet zijn orkest het in ‘krimpregio’ Limburg met gemiddeld lagere inkomens het met weinig bezoekers nog relatief goed.

Veel protest betrof opnieuw de btw-verhoging. Henk Rijzinga, van de Beroepsvereniging Beeldende Kunstenaars, kondigde aan dat hij met FNV Kiem een rechtszaak gaat aanspannen om de verhoging aan te vechten. „Het is het nieuwe kwartje van Kok”, zei Ryclef Rienstra, directeur van de Van den Ende Foundation, „maar dan toen keer zo groot.”

Verontrustend voor de sector was de mededeling van gedeputeerde Harry van Waveren, namens de provincies, dat zij anders dan Staatssecretaris Zijlstra (Cultuur) niet pas in 2014 een nieuw subsidieplan met bezuinigingen wil doen ingaan. „In 2013 gaan de provincies bezuinigen.”

Op het punt van bureaucratisering was er winst te boeken, vond men. Vincent van Warmerdam van Orkater klaagde over maanden werk aan subsidieaanvragen en Wim Pijbes sprak over vastgeroeste CAO’s van medewerkers.

Veel relativerende woorden werden er gesproken over de mate waarin mecenaat en sponsoring een substituut voor subsidie kunnen zijn. Stijn Schoonderwoerd, zakelijk leider van Het Nationale Ballet: „De jacht op de cultuursponsor heeft iets van een ratrace. Grote bedrijven hebben alle een sponsorafdeling, die mij meldt dat ze 150 brieven per week krijgen.’

Over de negatieve beeldvorming werd veel geklaagd maar De Liefde wist nu zeker dat kunst ook een rechtse hobby is: „Sinds het regeerakkoord heeft mijn telefoon niet stilgestaan. Oud-VVD-bewindvoerders, bedrijfsdirecteuren, VVD-leden die vreesden hun kaartje niet meer te kunnen betalen: de VVD houdt van kunst.”