Dit is een artikel uit het NRC-archief
Bekijk hele krant

NRC Handelsblad

Cultuur

Bij de voorplaat

De Renaissancemens ten voeten uit. Zo zou je deze ets van de hand van de zestiende-eeuwse geneesheer Andreas Vesalius kunnen benoemen. Het is een anatomische studie die blijk geeft van nieuwsgierigheid en kennis van zaken. Niemand zal verontrust raken van deze studieuze weergave van spierbundels. De prent staat afgedrukt in folders van Body Worlds, Günther von Hagens reizende tentoonstelling van geprepareerde mensenlichamen. Hij moet deze omstreden expositie, die wel is weggezet als 'een smakeloze kermisattractie', in de ogen van bezoekers respectabel maken, als een voortzetting met andere middelen van een eeuwenoude traditie: de studie van het menselijk lichaam. Maar dat lukt lang niet altijd. Sinds de opening in 1995 hebben 31 miljoen mensen in Azië, Europa en Noord-Amerika de tentoonstelling gezien. De reacties zijn gemengd. 'Gruwelijk, doodeng'. 'Het ziet er niet uit'. 'Dat doe je toch niet; dit zijn mensen geweest; laat de doden met rust'. 'Ik wilde het graag zien, maar ik vind het toch maar niks'. Maar ook: 'spannend', 'leerzaam'. Body Worlds maakt krachtige emoties los: angst, walging, verontwaardiging, nieuwsgierigheid en onvrede over het eigen voyeurisme. De Amerikaanse antropoloog Jane Desmond, hoogleraar aan de universiteit van Illinois, werpt in het tijdschrift Configurations de vraag op hoe het mogelijk is dat de samenleving zo'n openbare vertoning van dode mensen tolereert. Want nergens ter wereld strookt zoiets met heersende waarden en normen. Een ets is wel iets anders dan een geplastineerd lijf. Plastinatie komt neer op het impregneren van dood weefsel met plastic polymeren. De weefsels zijn nog een tijdje kneedbaar, zodat je kunt manipuleren voordat ze hard worden. De geëxposeerde lichamen nemen allerlei, vaak sportieve, poses aan. Ze verschillen van opgezette dieren omdat ze alleen de 'binnenkant' - spieren, beenderen, zenuwen, organen en bloedvaten - laten zien. Haar, huis en lichaamsvet zijn verwijderd. Dat laatste, schrijft Desmond, ontneemt de lichamen hun identiteit. De kijker wordt afgeleid van de persoon die dit ooit is geweest door de aandacht te vestigen op het lichaam zelf. 'Alle individuele en sociale herkenningstekenen zijn verwijderd zodat deze figuren kunnen staan voor iedere willekeurige man of vrouw. Zo kunnen we ongestraft kijken, want we kijken niet echt naar een persoon.' Gunther von Hagens' BODY WORLDS" en de cyclus van het leven. Tentoonstelling van het echte menselijk lichaam, geconserveerd doormiddel van plastinatie in Las Palmas te Rotterdam. foto VINCENT MENTZEL/NRCH==F/C==Nederland. Rotterdam, 23 september 2010
De Renaissancemens ten voeten uit. Zo zou je deze ets van de hand van de zestiende-eeuwse geneesheer Andreas Vesalius kunnen benoemen. Het is een anatomische studie die blijk geeft van nieuwsgierigheid en kennis van zaken. Niemand zal verontrust raken van deze studieuze weergave van spierbundels. De prent staat afgedrukt in folders van Body Worlds, Günther von Hagens reizende tentoonstelling van geprepareerde mensenlichamen. Hij moet deze omstreden expositie, die wel is weggezet als 'een smakeloze kermisattractie', in de ogen van bezoekers respectabel maken, als een voortzetting met andere middelen van een eeuwenoude traditie: de studie van het menselijk lichaam. Maar dat lukt lang niet altijd. Sinds de opening in 1995 hebben 31 miljoen mensen in Azië, Europa en Noord-Amerika de tentoonstelling gezien. De reacties zijn gemengd. 'Gruwelijk, doodeng'. 'Het ziet er niet uit'. 'Dat doe je toch niet; dit zijn mensen geweest; laat de doden met rust'. 'Ik wilde het graag zien, maar ik vind het toch maar niks'. Maar ook: 'spannend', 'leerzaam'. Body Worlds maakt krachtige emoties los: angst, walging, verontwaardiging, nieuwsgierigheid en onvrede over het eigen voyeurisme. De Amerikaanse antropoloog Jane Desmond, hoogleraar aan de universiteit van Illinois, werpt in het tijdschrift Configurations de vraag op hoe het mogelijk is dat de samenleving zo'n openbare vertoning van dode mensen tolereert. Want nergens ter wereld strookt zoiets met heersende waarden en normen. Een ets is wel iets anders dan een geplastineerd lijf. Plastinatie komt neer op het impregneren van dood weefsel met plastic polymeren. De weefsels zijn nog een tijdje kneedbaar, zodat je kunt manipuleren voordat ze hard worden. De geëxposeerde lichamen nemen allerlei, vaak sportieve, poses aan. Ze verschillen van opgezette dieren omdat ze alleen de 'binnenkant' - spieren, beenderen, zenuwen, organen en bloedvaten - laten zien. Haar, huis en lichaamsvet zijn verwijderd. Dat laatste, schrijft Desmond, ontneemt de lichamen hun identiteit. De kijker wordt afgeleid van de persoon die dit ooit is geweest door de aandacht te vestigen op het lichaam zelf. 'Alle individuele en sociale herkenningstekenen zijn verwijderd zodat deze figuren kunnen staan voor iedere willekeurige man of vrouw. Zo kunnen we ongestraft kijken, want we kijken niet echt naar een persoon.' Gunther von Hagens' BODY WORLDS" en de cyclus van het leven. Tentoonstelling van het echte menselijk lichaam, geconserveerd doormiddel van plastinatie in Las Palmas te Rotterdam. foto VINCENT MENTZEL/NRCH==F/C==Nederland. Rotterdam, 23 september 2010 Vincent Mentzel 2010

De Renaissancemens ten voeten uit. Zo zou je deze ets van de hand van de zestiende-eeuwse geneesheer Andreas Vesalius kunnen noemen. Het is een anatomische studie die blijkt geeft van nieuwsgierigheid en kennis van zaken. Niemand zal verontrust raken door deze studieuze weergave van spierbundels. De prent staat afgedrukt in folders van Body Worlds, Günther von Hagens reizende tentoonstelling van geprepareerde mensenlichamen. Hij moet deze omstreden expositie, die wel is weggezet als ‘een smakeloze kermisattractie’, in de ogen van bezoekers respectabel maken, als een voortzetting met andere middelen van een eeuwenoude traditie: de studie van het menselijk lichaam. Maar dat lukt lang niet altijd.

Sinds de opening in 1995 hebben 31 miljoen mensen in Azië, Europa en Noord-Amerika de tentoonstelling gezien. De reacties zijn gemengd. ‘Gruwelijk, doodeng’. ‘Het ziet er niet uit’. ‘Dat doe je toch niet; dit zijn mensen geweest; laat de doden met rust’. ‘Ik wilde het graag zien, maar ik vind het toch maar niks’. Maar ook: ‘spannend’, ‘leerzaam’. Body Worlds maakt krachtige emoties los: angst, walging, verontwaardiging, nieuwsgierigheid en onvrede over het eigen voyeurisme.

De Amerikaanse antropoloog Jane Desmond, hoogleraar aan de universiteit van Illinois, werpt in het tijdschrift Configurations de vraag op hoe het mogelijk is dat de samenleving zo’n openbare vertoning van dode mensen tolereert. Want nergens ter wereld strookt zoiets met heersende waarden en normen. Een ets is wel iets anders dan een geplastineerd lijf.

Plastinatie komt neer op het impregneren van dood weefsel met plastic polymeren. De weefsels zijn nog een tijdje kneedbaar, zodat je ze kunt manipuleren voordat ze hard worden. De geëxposeerde lichamen nemen allerlei, vaak sportieve, poses aan. Ze verschillen van opgezette dieren omdat ze alleen de ‘binnenkant’ – spieren, beenderen, zenuwen, organen en bloedvaten – laten zien. Haar, huid en lichaamsvet zijn verwijderd. Dat laatste, schrijft Desmond, ontneemt de lichamen hun identiteit. De kijker wordt afgeleid van de persoon die dit ooit is geweest door de aandacht te vestigen op het lichaam zelf. ‘Alle individuele en sociale herkenningstekenen zijn verwijderd zodat deze figuren kunnen staan voor iedere willekeurige man of vrouw. Zo kunnen we ongestraft kijken, want we kijken niet echt naar een persoon.’ [DV]