ElBaradei: herstel vertrouwen net zo belangrijk als afzetten Mubarak

ElBaradei tussen de betogers op 28 januari. Foto AFP

Het regime van Mubarak lijkt weg te smelten onder de druk van betogers. Maar Egyptenaren moeten wel beseffen dat ze sociaal en cultureel getekend zijn door zestig jaar onderdrukking. “Op elk aspect van de menselijke ontwikkeling zitten we aan de onderkant”, zegt Mohammed ElBaradei in een interview met Foreign Policy.

De Egyptenaren kampten volgens het gezicht van de oppositie niet alleen met angst voor het regime, maar wantrouwden ook elkaar. Daar ligt de oorzaak van het onvermogen tot samenwerking, meent hij. Een achterstand die moet worden overwonnen wil een democratische republiek slagen.

Waardigheid verloren

Achter alle euforie op het Tahir-plein, die plotseling hervonden trots, ziet hij een gemeenschap die nog niet goed raad weet met de vrijheid die in het verschiet ligt. Daar heeft hij overigens alle begrip voor, gezien de abrupte uitbarsting van massaal protest. Een tijdje geleden keek ElBaradei nog in de ogen van “dode zielen: mensen die iedere waardigheid verloren hadden”.

Het besef dat een leven onder Mubarak uitzichtloos is heeft de Egyptenaren er volgens ElBaradei toe gebracht het heft in eigen hand te nemen. Ze realiseerden dat alleen nog zelfopoffering hun leven zin kon geven. “We waren bereid om risico’s te nemen, want anders zijn we verdoemd”, zo vat ElBaradei het volksgevoel samen.

Onvermogen tot zelforganisatie
Dertig procent van de Egyptenaren is ongeletterd, benadrukt ElBaradei. Meer dan veertig procent leeft van minder dan twee dollar per dag. “Egypte is een mislukte staat. Op elk aspect van de menselijke ontwikkeling zitten we aan de onderkant.”

De gecorrumpeerde elite kan het land niet redden, denkt ElBaradei. Daarom zocht hij toenadering tot de jongeren. “Zij zijn degenen die geen toekomst zien, geen hoop hebben, geen onderwijs kunnen volgen. Niets dat betekenis geeft aan hun leven.” Zijn boodschap aan hen: voel je niet anders dan anderen, want jullie hebben alle talenten. “Het enige dat mist is het vermogen tot zelforganisatie.” De kracht zit ‘m in hun aantal, betoogt ElBaradei. Zestig procent van de bevolking is namelijk jonger dan dertig jaar.

De eis dat Mubarak onmiddellijk vertrekt is een obsessie geworden. Alleen al daarom is het volgens ElBaradei onmogelijk dat de zittende president, of zijn rechterhand Suleiman, de transitie naar een democratie leidt. Zolang de president geen afstand doet van al zijn bevoegdheden hebben de Egyptenaren volgens ElBaradei het volste recht om het Tahir-plein te blijven bezetten.