De moeder aller filmboeken

De beste schrijvers over film vallen samen met het historische moment waarin ze leven. Siegfried Kracauer wás de cinema van Weimar-republiek, eerst als recensent, later als scherpzinnig theoreticus in zijn beroemde psychologische filmgeschiedenis From Caligari to Hitler (1947). Pauline Kael was de nieuwe Amerikaanse cinema van de jaren zeventig, die ze omarmde en verdedigde in de New Yorker.

Zulke exemplarische critici bestaan eigenlijk niet meer. De versplintering van meningen op internet verhindert dat een criticus nog zo’n centrale positie kan innemen. Maar er is meer aan de hand. Dankzij de dvd is zo ongeveer de hele filmgeschiedenis permanent beschikbaar. De filmkijker leeft niet meer in het eeuwige heden van het huidige bioscoopaanbod, maar kan voortdurend heen en weer schakelen tussen heden en verleden.

Wacht even, zo bezien is er misschien toch nog één criticus die exemplarisch is – niet door zich wekelijks te buigen over de nieuwe releases, maar juist door die permanente schaarbeweging tussen heden en verleden. Die criticus is David Thomson, auteur van de moeder aller filmboeken: The New Biographical Dictionary of Film, waarvan onlangs de vijfde, geactualiseerde editie is verschenen. Thomsons naslagwerk is zo niet de beste, dan zeker de meest onderhoudende introductie op de filmgeschiedenis die er bestaat, gevat in honderden scherpzinnige biografische schetsen.

Voor wie een van de vorige edities van het boek in de kast heeft staan, is vooral interessant om te lezen wat hij vindt van de meest recente ontwikkelingen. Hoe kijkt hij aan tegen Avatar en de opkomst van 3D, wat doet hij met de renaissance van Werner Herzog, die hij zo kritisch bejegende in de vorige editie? Wat vindt hij van de comeback van Mickey Rourke? Het zegt veel over zijn kwaliteiten als schrijver dat de antwoorden op geen van deze vragen voorspelbaar zijn. Echt benijdenswaardig zijn nieuwe lezers, die zich met Thomson in de filmgeschiedenis kunnen onderdompelen.

Zijn kennis van het medium is imposant, maar dat verhindert hem niet om voortdurend zijn hoogstpersoonlijke meningen te ventileren. Wat Thomson echt onderscheidt, is zijn vermogen om met twee of drie zinnen een beschrijving te geven die een acteur of actrice in het hart raakt. En hoe vaak hij de laatste jaren ook teleurgesteld de bioscoop verliet, Thomson is nooit gevlucht in het verleden. Onlangs is hij weer begonnen met recenseren van de nieuwste films op de website van het Amerikaanse opinieblad The New Republic.