Bankiers springen van het dak, als nationalisme de euro velt

In november 2005 zond Tegenlicht (VPRO) een door NRC-redacteur Maarten Schinkel geschreven toekomstreportage uit, getiteld De dag dat de dollar valt. De kredietcrisis werd er vrij goed in voorspeld, alleen is in werkelijkheid de dollar niet ingestort.

De formule van een gefingeerd, in de nabije toekomst gesitueerd nieuwsprogramma was zeker voor herhaling vatbaar. Gisteren was 2011 Het jaar dat de euro valt te zien, naar een scenario van Kees Vendrik, voormalig Kamerlid en financieel specialist van GroenLinks.

Veel bekende televisiegezichten doen mee, zoals Philip Freriks, Saskia Dekkers en Peter van Ingen, maar ook loopt Vendrik met prominenten als Gerrit Zalm (ABN Amro) en Cees Maas (ex-topman van ING) de consequenties van mogelijke deelrampen langs.

In Vendriks scenario begint de ellende met het plotseling oplopen van de rente op de Spaanse staatsschuld naar 9 procent. Zalm denkt dat het Europese steunfonds dat nog wel lijden kan, maar Maas waarschuwt dat je de rente wel uit latere groei moet kunnen opbrengen.

Europa gaat door het oog van de naald, maar dan wankelt België, nadat een moeizaam tot stand gekomen nieuw kabinet direct struikelt over de begroting. Zalm is weer optimistisch: „Als je geen regering hebt, kan er ook geen kwaad gedaan worden.”

Bij stap drie gaat de Ierse tijdbom af. De bevolking pikt de draconische bezuinigingen niet meer en schenkt bij verkiezingen de radicaal-nationalistische partij Sinn Fein de absolute meerderheid. Ierland stapt uit de eurozone en ziet alle banken leeggetrokken worden. Zalm noemt het kamikaze, maar hoogleraar financiële markten Arnoud Boot kan zich de stap voorstellen: in IJsland begint het nu ook alweer beter te gaan.

Overal verklaren populistische partijen Europa failliet. Europarlementariër Barry Madlener (PVV) hoeft voor zijn opmerkelijke bijdrage nauwelijks te acteren.

Italië zorgt voor de klap op de vuurpijl. Premier Berlusconi weigert de aangeboden reddingsoperatie en klopt aan bij China en Libië. Zijn populariteit in eigen land bereikt een hoogtepunt, maar de Franse banken komen in de problemen. In Nederland spugen de pinautomaten geen geld meer uit en zitten de kinderen met winterjassen in de klas.

Net als ik denk dat de tijd rijp is voor een nieuwe oorlog, tovert Vendrik een happy end uit de hoed. Alle Europese leiders hebben een paar weken in afzondering met elkaar vergaderd en besluiten in Versailles tot de onmiddellijke instelling van de Verenigde Staten van Europa. De eerste twee jaar is Angela Merkel president in Versailles, dan neemt Nicolas Sarkozy de leiding over vanuit de Rijksdag.

De weeffout bij de invoering van de euro (monetaire fusie zonder politieke eenwording) is hersteld. De bankier die van het dak is gesprongen, herrijst als Lazarus. We herkennen in hem Arend Jan Heerma van Voss, die al bij Van Kooten en De Bie zulke gastrollen speelde. Die tijden herleven in deze briljant bedachte en uitgevoerde tv-fantasie.