Zandduinen op Mars eroderen in het voorjaar door verdampen van CO2-ijs

De zandduinen op Mars zijn niet helemaal zo statisch en onveranderlijk als tot nu toe werd gedacht. Integendeel, ze kunnen al in de loop van slechts één Marsjaar – twee aardse jaren – eroderen (Science, 4 februari). Dat blijkt uit een analyse van de opnamen die de Amerikaanse Mars Reconnaissance Orbiter satelliet van het Marsoppervlak heeft gemaakt. De duinen op Mars lijken veel op die op aarde en zijn waarschijnlijk ook op een vergelijkbare manier ontstaan. Maar er is één groot verschil: ze eroderen alleen in het voorjaar.

Mars heeft rond zowel zijn noord- als zuidpoolkap uitgestrekte gebieden met zandduinen. In deze gebieden werden tot voor kort slechts weinig veranderingen waargenomen. De meeste astronomen dachten dan ook dat de duinen hier al heel oud zijn en gevormd werden in een klimaatperiode waarin de wind op Mars krachtiger was dan nu. Op de haarscherpe opnamen van de Mars Reconnaissance Orbiter zijn nu echter op hoge noordelijke breedten vele veranderingen gezien die juist op heel recente activiteit wijzen.

Candice Hansen en haar collega’s hebben uit de waargenomen veranderingen zelfs afgeleid dat het hier om een seizoensverschijnsel gaat. Elke herfst worden de duinen op het noordelijk halfrond bedekt met een laagje ijs van kooldioxide. Dat remt hun erosie. Als in het voorjaar de zon weer verschijnt, verwarmt die eerst het hoogste deel van een duin. Het ijs sublimeert (verdampt) daar, waardoor het ijslaagje zwakker wordt. Bovendien maakt het wegstromende gas zand- en ijskorrels los. Zo kan de top van een duin plaatselijk instabiel worden, inzakken en in een lawine van zand- en ijskorrels omlaag glijden.

De astronomen hebben in meer dan 40 procent van de waargenomen locaties rond de noordpoolkap sporen van deze lente-erosie waargenomen. Soms glijden maar liefst honderden kubieke meters materiaal langs een helling omlaag. Verrassend is ook dat de sporen van zulke lawines – op de helling of aan de voet – al binnen één Marsjaar door de wind kunnen zijn uitgewist. Dit betekent dat er ook in het huidige, ijzige Marsklimaat grootschalig zandtransport plaatsvindt. Of dit ook leidt tot het ‘wandelen’ van de zandduinen, zoals bij woestijnduinen op aarde, zal pas na veel langer waarnemen kunnen worden uitgemaakt.

George Beekman