Merkwaardige discussie over begroetingsrituelen

Ooit was er een of andere imam die mevrouw Verdonk geen hand wilde geven, en een advocaat die niet op wilde staan voor de rechter of de rechtbank,  meen ik, en nu is er een Amsterdamse docent die vrouwelijke collega’s en studenten geen hand wil schudden.

Sommige Nederlanders vinden dat niet zo erg, omdat culturele diversiteit er moet zijn, anderen vinden het vrouwendiscriminatie. De eersten verwijzen naar de begroetingsrituelen in Azië waar ook geen handen geschud zouden worden, de tweeden vinden dat geen argument omdat zowel vrouwen als mannen begroet worden (zij het zonder handen) en er dus geen sprake is van discriminatie.

Zo is een merkwaardige discussie ontstaan, want kenmerkend voor begroetingsrituelen in alle culturen is nu juist dát ze discrimineren: tussen familie en vrienden, naaste familie en verre familie, mensen van de zelfde klasse of een andere klasse, vreemdelingen en dorpsgenoten, en ook, inderdaad, mannen en vrouwen. De verschillen zijn misschien te subtiel voor de buitenstaander, maar ze zijn er wel degelijk: hoe diep wordt er gebogen, wie buigt het eerst en het vaakst? wordt er gekust of niet, hoeveel keer, op de wang of in de lucht? hoe wordt er omarmd en op de schouders geslagen? wie staat er op als er iemand binnenkomt, wie blijft zitten? wie knikt? wie glimlacht en hoe lang? hoe veel en heftig wordt de hand geschud, en komt de tweede hand daarboven op, en hoe lang worden handen vast gehouden? worden vingers verstrengeld (niet alleen tussen geliefden, maar ook in West Afrika deel van het ritueel)?

Iedere begroeting discrimineert en maakt onderscheid, dus dat is echt niet voorbehouden aan de Islam, of aan orthodoxe interpretaties van religies. Als je de volgende keer iemand begroet, denk maar eens aan wat je allemaal automatisch doet en laat. Er zijn letterlijk honderden manieren om verschillen aan te geven in onze begroetingen.

Maar is deze lofzang op de discriminerende aard van de begroeting dan ook reden om toe te staan dat een docent vrouwen geen handen geeft? Dat is een andere kwestie, want het gaat hier om een werksituatie waar de instelling bepaalde vormen van gedrag op kan leggen in het belang van de instellingsdoelen, in dit geval, goed onderwijs geven. Ik zou daar, gezien de gevoeligheden van ieder onderwerp dat met Islamitische cultuur en geloof te maken heeft, nogal pragmatisch mee omgaan. Als dergelijk gedrag ervaren wordt als discriminerend en afleidend en het onderwijs in de weg staat, dan kan het niet.

Zelf ben ik altijd heel alert op het risico dat ik mannen in Iran en vergelijkbare landen in een voor hen ongemakkelijke situatie breng. Ik heb dus afgeleerd om als eerste mijn hand uit te steken. Als zij dat doen, dan weet ik dat ik veilig hun gebaar kan beantwoorden. Steken ze geen hand uit, dan glimlach ik en buig ik. En het is me nogal eens overkomen dat zelfs in deze landen, als ze me beter hebben leren kennen, en de situatie informeel genoeg is, ik zelfs een zoen krijg ter begroeting.