'VS kunnen Egypte niet dwingen'

Obama gaat te ver inzake Egypte, vindt Zbigniew Brzezinski: ‘Al die anti-Mubarak gevoelens zijn politiek niet erg wijs.’

Former National Security Adviser Zbigniew Brzezinski arrives to testify before the Senate Foreign Relations Committee on Capitol Hill in Washington, February 1, 2007. REUTERS/Jim Young (UNITED STATES)
Former National Security Adviser Zbigniew Brzezinski arrives to testify before the Senate Foreign Relations Committee on Capitol Hill in Washington, February 1, 2007. REUTERS/Jim Young (UNITED STATES) REUTERS

Tot nu toe kreeg president Obama in de VS nauwelijks kritiek op zijn optreden tijdens de Egyptische crisis. Dat verandert, en het tegengeluid komt niet alleen uit conservatieve hoek. Ook Democraten spreken na het geweld van de laatste dagen hun twijfel uit of de president met zijn publiekelijke eisen van begin deze week – een onmiddellijke machtsoverdracht – zijn hand niet heeft overspeeld.

Een van hen is Zbigniew Brzezinski (82), de nationale veiligheidscoördinator van Jimmy Carter (1977-1981). Hij wordt nog altijd tot de scherpste analisten van de Amerikaanse buitenlandse politiek gerekend.

De materie ligt gevoelig, dus de oude rot is voorbereid. „Je neemt het gesprek op?”, zegt hij. „Dan doe ik dat ook.”

Maakt Obama veel fouten?

„Over de hele linie gaat het behoorlijk. De regering heeft laten blijken dat ze achter democratisering van Egypte staat, maar realiseert zich dat dit niet van de ene dag op de andere te realiseren valt. Ik denk alleen wel dat het Witte Huis voorzichtiger had kunnen zijn bij het gebruik van sommige woorden.

,,‘De machtsoverdracht moet nu beginnen’, zei Obama begin deze week. Maar kunnen wij een ander land een machtsoverdracht opleggen? Het Witte Huis had moeten zeggen: ‘De machtsoverdracht hoort nu te beginnen.’ Dan was niet de indruk ontstaan dat de regering Mubarak een dictaat oplegde.”

Hierdoor verloor Obama zijn laatste beetje invloed op Mubarak?

„Daar zit iets in. Ik was vorige week een van de eerste publieke figuren die zei dat Mubarak weg moet. Maar ik heb ook gezegd dat je politiek overleg nodig hebt om machtsoverdracht mogelijk te maken. Dat bereik je niet door met je vingers te knippen. Je moet mensen met uiteenlopende ideeën en belangen om de tafel zetten: politici, studenten, religieuze leiders, demonstranten, etc. Dat kost tijd. Dat vergt geduld. Het stellen van een expliciete deadline vanuit een buitenlandse hoofdstad is dan niet de beste manier om je doel te bereiken.”

U zei deze week dat Mubarak een waardig vertrek verdient. Wat verstaat u daar precies onder?

,,Hij is dertig jaar onze bondgenoot geweest. Een goede bondgenoot. En al die plotselinge anti-Mubarak gevoelens lijken mij politiek niet erg wijs. Zelfs als hij zijn termijn niet uitdient zal het Egyptische leger niet uit het machtscentrum verdwijnen. Het leger is zoals bekend een bolwerk van stabiliteit – in Egypte en de regio. Het is ons belang dat dit zo blijft. En het leger heeft nauwe banden met Mubarak.”

U wilt zeggen dat de regering-Obama het risico loopt ook zijn invloed op het leger te verliezen?

,,Als we op deze weg doorgaan, bestaat dat risico inderdaad. Een geleidelijke beëindiging van dit regime is te verkiezen boven een confrontatie die kan uitlopen op een destructie explosie.”

De regering-Obama concentreert zich te veel het voorkomen van een herhaling van de fouten van 1979 met Iran, toen u nationaal veiligheidscoördinator was?

„De vergelijking met Iran in 1979 gaat niet op. De sjah, onze bondgenoot, stond zeer zwak, terwijl de Iraanse oppositie werd gedomineerd door twee stromingen met een diepe afkeer van de VS: de communisten en de religieuze fanatici onder leiding van Khomeiny. Wij móesten voor de sjah kiezen. Dat is met Mubarak niet zo. En toen de sjah uit Iran vertrok, gingen belangrijke generaals met hem mee, zodat het leger in elkaar stortte. In Egypte is het leger de ruggengraat van de maatschappij.”

Het Witte Huis wekte deze week de indruk dat het de Moslimbroederschap wil accepteren als onderdeel van de Egyptische regering. Wat vindt u?

,,Dit laat precies zien wat fout gaat. Wij bepalen in Washington toch niet wie er in de Egyptische regering horen? Als de Moslimbroederschap mee regeert, wat ik nog moet zien, zullen we met ze moeten praten. Het is dom dat wij geen contact hebben met Hezbollah en Hamas. Die bestaan namelijk. Die verdwijnen echt niet omdat wij gesprekken met ze weigeren. Niet de hele wereld denkt zoals wij denken.”

U zei deze week dat Obama zich nu persoonlijk moet gaan inzetten voor vrede tussen Israël en de Palestijnen. Waarom?

,,De machtsverhoudingen in de regio gaan drastisch veranderen. Als Israël nu geen deal met de Palestijnen sluit, zal de volgende Egyptische regering niet meer het geduld hebben dat Mubarak had over het uitblijven van een vredesakkoord. Dat is de nieuwe realiteit. Dus het is nu een Israëlisch veiligheidsbelang dat er iets gebeurt. En gezien de vrijblijvende pogingen in het recente verleden is het de hoogste tijd dat we dit vraagstuk niet meer laten behandelen door mensen op het tweede of derde niveau. De president moet nu de impasse doorbreken.”

Dan neemt hij een enorm risico zonder dat duidelijk is wat het oplevert. Waarom zou hij?

,,Dat is het lot van presidenten. Die kiezen we omdat we verwachten dat het leiders zijn.’’