Te vaak onhandelbaar, soms adembenemend

De carrière van Maria Schneider werd bepaald door haar filmdebuut – en door haar slordige omgang met haar eigen talent.

FILE - In this 1972 file photo originally provided by United Artists, Director Bernardo Bertolucci, left, Marlon Brando and Maria Schneider are shown during the filing of "The Last Tango in Paris." A representative of the Act 1 agency said Schneider died in Paris on Thursday, Feb. 3, 2011, following a long illness. She was 58. (AP Photo/United Artists)
FILE - In this 1972 file photo originally provided by United Artists, Director Bernardo Bertolucci, left, Marlon Brando and Maria Schneider are shown during the filing of "The Last Tango in Paris." A representative of the Act 1 agency said Schneider died in Paris on Thursday, Feb. 3, 2011, following a long illness. She was 58. (AP Photo/United Artists) AP

Ze speelde 52 rollen, maar altijd ging het over dat pakje boter. Het was 1972: de negentienjarige Française Maria Schneider werd wereldster. Als Jeanne in Bernardo Bertolucci’s Last Tango in Paris beleefde zij een amour fou met een getraumatiseerde weduwnaar, gespeeld door Marlon Brando (48). Een aardse schoonheid, poppetjesgezicht in donkere bos krullen.

En een sekssymbool tegen wil en dank: boter kreeg een aparte betekenis voor een generatie filmgangers. Daarmee forceert Brando anale seks met de snikkende Jeanne in Last Tango in Paris. Eén scène die Schneider niet wilde: haar hele leven bleef ze wrokkig over het gemanipuleer van Bertolucci.

Jeanne bleef de rol die haar definieerde: alleen haar optreden naast Jack Nicholson in Antonioni’s The Passenger kan in de schaduw staan. Schneider kreeg in de jaren zeventig de reputatie labiel, nurks en onhandelbaar te zijn. Ze raakte aan de heroïne, deed een zelfmoordpoging, kickte af, viel terug. Ze verklaarde zichzelf luidkeels biseksueel, liet zich in 1975 gevolgd door een stoet paparazzi opnemen in een gesticht om bij haar geliefde Joan Townsend te zijn. Stormde in 1976 van de set bij de pornografische megaproductie Caligula, werd na één dag door de oude meester Buñuel ontslagen bij de opname van Cet obscur objet du désir. Tabloidvoer.

Schneider verklaarde haar rebelsheid en wantrouwen tegen mannen uit een jeugd in een vrouwenhuishouden. Haar vader, de Franse acteur Daniel Gélin, verliet haar Roemeense moeder een paar maanden na haar geboorte. Toen Maria op haar zestiende van huis wegliep, gaf haar met verslavingen en depressies kampende vader geen onderdak. Brigitte Bardot, toen op het toppunt van haar roem, ontfermde zich over haar. Zij hielp Schneider aan een loopbaan als model, zorgde voor kleine rolletjes in films.

Toen haar loopbaan eind jaren zeventig strandde, strikte de Nederlandse regisseur Nouchka van Brakel haar voor de feministische pamfletfilm Een vrouw als Eva. Als geliefde van Monique van de Ven, getrouwde moeder van twee. Schneider, net uit de afkickkliniek, leek enthousiast – zelf had ze toen een relatie met een moeder – maar bleek vooral lastig. Van Brakel: „Een Vrouw als Eva was vrij succesvol, ook in Frankrijk. Daarna heeft Maria het toch zelf weer verpest. Te laat komen, dwars liggen, weglopen. Je zag het als een regisseur haar stevig aanpakte, dan was ze adembenemend. Maar daarop slofte ze weer een film lang onverschillig rond. Zonde.”

Later klaagde ze dat oudere actrices oneerlijk worden behandeld. Als ze iets te zeggen hebben, luistert niemand. Ze zette zich in voor La Roue Tourne, een club die uitgerangeerde acteurs helpt. Ze leek vrede te hebben met haar verleden: niemand ging slordiger met talent en roem om dan zij.