Onafhankelijk adviseur

Als iemand zich heeft weten te onttrekken aan het keurslijf waarin leden van het Koninklijk Huis worden gesnoerd, dan is het wel Pieter van Vollenhoven. Kende Nederland hem aanvankelijk vooral als de echtgenoot van prinses Margriet, de laatste jaren was hij onmiskenbaar het boegbeeld van de Onderzoeksraad voor Veiligheid. De 71-jarige Van Vollenhoven treedt wegens zijn leeftijd terug als voorzitter, zoals trouwens ook vicevoorzitter Joost Hulsenbek deze week afscheid heeft genomen.

De Onderzoeksraad voor Veiligheid is in 2005 opgericht als opvolger van de afzonderlijke raden in de transportsector waarvan Van Vollenhoven ook veelal als voorzitter fungeerde. Van een dodelijk spoorwegongeval in Veenendaal in 2005 tot en met een rapportage in 2010 over de tekortschietende veiligheidseisen aan landbouwvoertuigen, de raad opereert op een breed terrein.

Maar uiteraard werd hij vooral bekend door onderzoek naar rampen en gebeurtenissen met een grotere impact, zoals de brand in het cellencomplex op Schiphol (2006), het sterftecijfer bij de hartchirurgie in het Radboud ziekenhuis in Nijmegen (2008), de crash met een vliegtuig van Turkish Airlines (2009), het vliegtuigongeval in Libië (2010) en het nog lopende onderzoek naar de brand in Moerdijk.

Voorzitter Van Vollenhoven viel daarbij op door zijn uitgesproken opvattingen op het gebied van veiligheid en zijn weigering om in verhullende taal te spreken als het beleid op dat terrein tekortschoot. Hij spaarde de autoriteiten niet – zoals het hoort.

Van Vollenhoven is dus het levende bewijs dat een voorzitter of lid van een adviesorgaan niet zijn onafhankelijkheid hoeft te verliezen ook al wordt hij of zij, zoals het geval is bij de Onderzoeksraad voor Veiligheid, op voordracht van de minister van Binnenlandse Zaken door de Kroon benoemd. Toch heeft de scheidend voorzitter kritiek op deze procedure, die heeft geleid tot de benoeming van zijn opvolger Tjibbe Joustra, een man met een carrière in de (semi-)publieke dienst achter de rug, onder meer als Nationaal Coördinator Terrorismebestrijding. Van Vollenhoven meent dat een coöptatiesysteem, waarbij de raad zelf een voorzitter of ander lid voordraagt, een betere waarborg voor onafhankelijkheid vormt. Dat is maar de vraag. Het risico is dan dat veiligheid te veel het domein wordt van een ‘ons kent ons’- gezelschap.

Hoe de procedure ook luidt, van wezenlijke betekenis is dat de voorzitter en zijn medeleden zich gedragen naar de eed of belofte die Van Vollenhoven indertijd aflegde en zoals Joustra dat maandag zal doen: „Ik zweer dat ik het ambt [..] nauwgezet en onpartijdig, zonder aanzien van personen, zal vervullen.”