Het land waar chauffeurs slechte poëzie declameren

Naïri Nahapétian: Achter gesloten deuren Vertaald door Anne van der Straaten. Q, 238 blz. € 19,95***

Iran is het land waar de Iraans- Nederlandse Zahra Bahrami werd geëxecuteerd en zelfs zo’n extreme gebeurtenis verbaast de oppervlakkige beschouwer niet. Sinds het bewind van de ayatollahs in 1979 begon, staat Iran in de publieke opinie voor onderdrukking, godsdienstwaanzin en achterlijkheid. Volgens thrillerschrijfster Karin Slaughter zijn thrillers te verkiezen boven romans wanneer het gaat om een accurate alledaagse beschrijving van de werkelijkheid. Wie meer over het Zuiden van de VS wil weten, vervoege zich wat haar betreft bij Grisham en niet bij Faulkner. Wie het moderne Teheran wil leren kennen, kan nu te rade bij Achter gesloten deuren, volgens schrijfster Naïri Nahapétian vermoedelijk de eerste Iraanse thriller en een intrigerende beschrijving van een land dat beslist niet achterlijk is.

Het verhaal van Achter gesloten deuren draait om de zoektocht van Narek en Leila naar de moordenaar van ayatollah Kanuni. De moord vindt plaats voorafgaand aan de presidentsverkiezingen van 2005, waarvoor de islamitisch feministische Leila zich vruchteloos probeert kandidaat te stellen. Zij en Narek, een zoon van Iraanse ballingen die door het schrijven van journalistieke artikelen zijn – en onze – clichés over het land van zijn ouders bijstelt, treffen de ayatollah aan in een plas bloed tijdens hun bezoek aan diens kantoor in het paleis van justitie in Teheran. De moord op Kanuni wordt ze, begrijpelijker, in de schoenen geschoven, maar toch worden ze op vrije voeten gesteld en wordt de moord in de staatsmedia afgedaan als een onverdachte hartaanval. De speurtocht van Leila, Narek en de rokkenjagende staatsman Mirza naar de perfide machinaties hierachter is in Achter gesloten deuren een beetje ondergeschikt geraakt aan schetsen van Teheran, een wellicht paradoxale, maar heel mooie, moderne en zelfs goed werkende gemeenschap waar fundamentalistische staatsterreur en jeans samengaan. Naïri Nahapétian heeft de omweg van de thriller gekozen om de dictatuur te beschrijven door de lens van het dagelijkse leven en voor die focus is in de krant niet altijd plaats.

Zodoende is dit boek een aardige manier om te weten te komen dat Teheran wemelt van de collectieve taxi’s die men deelt met andere passagiers, dat die passagiers soms van de geheime dienst zijn en dat de taxi’s worden bestuurd door chauffeurs die hele slechte gedichten declameren. Of dat de VS lang niet zo satanisch worden gevonden als de huidige president Ahmadinejad, in het boek nog burgemeester van Teheran, dat graag zou zien. Spannend is deze thriller lang niet altijd, maar de Iraanse werkelijkheid die er in wordt beschreven is dat wel.

Robert Gooijer